09:19 PM 01/09/2021  | 

Có lẽ bất cứ người Việt Nam nào không ai không biết đến đoạn nhạc hiệu và lời xướng tại đầu mỗi buổi phát sóng hàng ngày trên các kênh của Đài Tiếng nói Việt Nam. Nhạc hiệu được trích từ giai điệu bài hát Diệt phát xít của nhạc sĩ Nguyễn Đình Thi, đoạn điệp khúc “Việt Nam, Việt Nam, Việt Nam, ôi đất Việt yêu dấu ngàn năm. Việt Nam, Việt Nam, muôn năm”. Cùng với đó là lời xướng “Đây là tiếng nói Việt Nam, phát thanh từ Hà Nội, thủ đô nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam”. Nhạc hiệu cũng như lời xướng bất hủ này đã quá quen thuộc và ăn sâu vào tâm trí mọi người dân đất Việt từ khi còn thơ bé.

Đầu những năm 1940 Nguyễn Đình Thi và các nhạc sĩ như Văn Cao, Đỗ Nhuận, Lưu Hữu Phước… đã sáng tác nhiều ca khúc mang âm hưởng sục sôi cách mạng, như lời hiệu triệu khích lệ toàn dân quyết chiến đấu giành độc lập cho tổ quốc. Văn Cao sáng tác ca khúc Chiến sĩ Việt Nam, Tiến quân ca; Đỗ Nhuận sáng tác Du kích ca, Nhớ chiến khu; Lưu Hữu Phước sáng tác bài Lên đàng, Nguyễn Đình Thi sáng tác bài Diệt phát xít… và nhiều ca khúc cách mạng sôi nổi khác đã ra đời trong giai đoạn này.

Tháng 8 năm 1945 bài Tiến quân ca của nhạc sĩ Văn Cao đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh duyệt làm Quốc ca chính thức của nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa. Ngay sau đó giai điệu trong bài Diệt phát xít của Nguyễn Đình Thi cũng được Đài Tiếng nói Việt Nam chọn làm nhạc hiệu. Ngày 7 tháng 9 năm 1945 buổi phát sóng đầu tiên của Đài Tiếng nói Việt Nam đã vang lên đoạn nhạc hiệu làm nền cho lời xướng của Đài. Và từ đó đến nay giai điệu ấy vẫn vang lên mỗi ngày trên các kênh sóng của VOV.

Nhạc sĩ Nguyễn Đình Thi và ca khúc Diệt phát xít do ông sáng tác năm 1945

Tuy nhiên ít ai biết rằng nhiều bài hát cách mạng trong đó có Diệt phát xít đã từng bị cấm lưu hành cả ca hát, phát thanh, in sách và thu đĩa. Năm 1951 Nha Tổng giám đốc thông tin thuộc chính thể Quốc gia Việt Nam do Bảo Đại làm Quốc trưởng[1], đã có văn bản phát đi từ Sài Gòn gửi đến Giám đốc các Nha Thông tin Bắc Việt, Trung Việt, Nam Việt; Ủy viên thông tin Đà Lạt và Sở Vô tuyến truyền thanh đề nghị Hội đồng kiểm duyệt xem xét để nghiêm cấm “các bài hát có tính cách tuyên truyền cho Việt Minh, gây thù hận, xúi giục bạo động”. Kèm theo công văn là danh sách gồm 33 “bài hát bị cấm cả nhạc và lời; cấm ca hát, phát thanh, in thành sách và thâu vào đĩa”. Tất nhiên văn bản này không có giá trị đối với người dân nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa lúc đó, bởi chính thể Quốc gia Việt Nam không được coi là chính thể hợp pháp.

Danh sách các bài hát bị cấm ca hát, phát thanh, in sách và thu đĩa. Nguồn: Trung tâm Lưu trữ quốc gia I

Nhiều ca khúc trong danh sách này sau đó vẫn được các thế hệ người Việt yêu mến ca hát như: Bắc Sơn, Công nhân Việt Nam của nhạc sĩ Văn Cao, Diệt phát xít của Nguyễn Đình Thi, Nam bộ kháng chiến của Thanh Sơn, Tiểu đoàn 307 của Nguyễn Hữu Trí, Lòng mẹ Việt Nam của Lê Thương, Tiếng hát Sông Lô của Phạm Duy, Tây Nguyên hành khúc của Đức Tùng… Cho đến nay giai điệu trầm hùng của những ca khúc cách mạng đó vẫn luôn thôi thúc mãnh liệt và sống mãi trong trái tim người nghe, đặc biệt là trong những dịp kỷ niệm Cách mạng tháng 8 và Quốc khánh mồng 2 tháng 9 này./.

Ca khúc Nam bộ kháng chiến của nhạc sĩ Thanh Sơn   

Tài liệu tham khảo:

- Phông Sở thông tin tuyên truyền Bắc Việt, hs số 439.

 

[1] Quốc gia Việt Nam là chính thể do người Pháp dựng lên, lấy Bảo Đại làm Quốc trưởng, tồn tại từ năm 1948 đến năm 1955. Quốc gia Việt Nam bị coi là chính thể bất hợp pháp và không được quốc tế công nhận vì thời điểm đó nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa đã được thành lập và có đầy đủ tư cách pháp lý do quốc tế công nhận. 

Nguyễn Thu Hoài