07:01 PM 25/04/2021  | 

Tôi không phải là người có đam mê chụp ảnh hay ngắm cảnh hoàng hôn, nhưng cũng biết rằng ở ven hồ, đoạn đối diện sân bóng trường Chu Văn An có một điểm mà giới trẻ rất thích để “săn” cảnh hoàng hôn buông xuống trên mặt Hồ Tây. Đó cũng là một địa điểm mà mỗi lần dạo chơi qua, bọn trẻ nhà tôi lại hỏi tôi liệu xem tôi có biết cái “tàn tích” này đã từng là nhà ga thủy phi cơ của Vua Bảo Đại?

Ban đầu tôi thực sự không quan tâm lắm đến công trình này cho đến khi tôi biết được mong muốn của anh Hồ Hoàng Hải- Chủ tịch HĐQT Công ty CP Phú Thành muốn tìm hiểu thông tin chính thức về “Dinh thự Bảo Đại” ở 186 Ngọc Hà và đặc biệt là “đường hầm bí mật” thông ra nhà ga thủy phi cơ Hồ Tây mà người dân xung quanh dinh thự vẫn nhắc đến. Nhưng rất tiếc đến thời điểm hiện tại, tôi vẫn chưa tìm được thông tin nào về “đường hầm bí mật” dẫn từ “Dinh thự Bảo Đại” ra đến Nhà ga, mà chỉ tìm được một số tài liệu, hình ảnh liên quan đến nhà ga thủy phi cơ. Hy vọng bài viết này sẽ đáp ứng được phần nào sự quan tâm của người yêu Hà Nội.

Trong những năm “nhào nặn” Hà Nội thành “một thành phố Châu Âu” nhằm tạo môi trường văn hóa xã hội thu hút vốn đầu tư và tạo điều kiện thuận lợi cho người Pháp sang làm ăn lâu dài, chính quyền Pháp đã để lại nơi đây những dấu ấn văn hóa của mình trên nhiều phương diện. Và tàn tích nhà ga thủy phi cơ ven Hồ Tây - địa điểm ngắm hoàng hôn yêu thích của các bạn trẻ Hà Nội là một trong những dấu ấn gắn liền với lịch sử Hà Nội những năm đầu thế kỷ 20.

Ảnh nhà ga thủy phi cơ ngày nay- ảnh sưu tầm

Nằm lặng yên một góc Hồ Tây, công trình nhà ga thủy phi cơ đã nhuốm màu thời gian với những mảng tường cũ kỹ, các tấm kính được vẽ kín những bức hình nghệ thuật cùng với ánh nắng chiều hồng nhạt chiếu xuyên qua, khiến không gian trở nên mơ mộng.

Ngược dòng lịch sử, đầu thế kỷ 20, người Pháp đã đưa thủy phi cơ đến Việt Nam sử dụng vì loại phương tiện này có thể cất hạ cánh trên mặt nước, không đòi hỏi cao về hạ tầng. Trong thư số 841 ngày 05/10/1920 gửi Thống sứ Bắc Kỳ, Tư lệnh Không quân Pháp tại Đông Dương đã nêu rõ là “trong thời gian sắp tới chúng tôi sẽ đưa thủy phi cơ sang Đông Dương” và xin được sử dụng đất ven Hồ Tây để làm nhà ga thủy phi cơ.(1)

Thư của Tư lệnh Không quân Pháp ở Đông Dương xin đất ở ven Hồ Tây để làm nhà ga thủy phi cơ.

Người Pháp ngay từ khi đặt chân đến Hà Nội đã rất quan tâm đến việc khai thác lợi ích từ Hồ Tây vì ngoài ưu điểm là diện tích mặt nước rất rộng thì ở giai đoạn đầu thế kỷ 20, nơi đây rất hoang sơ lại rất gần nơi mà người Pháp lựa chọn là trung tâm chính trị - hành chính của Đông Dương. Nên khi có ý định xây dựng Sở Thủy phi cơ, người Pháp đã nghĩ ngay đến Hồ Tây và đất ven hồ.

Sở Thủy phi cơ thực chất là một sân bay bao gồm một kho chứa máy bay nằm ở địa điểm mà ngày nay là sân vận động của trường PTTH Chu Văn An(2). Người Pháp đã cho san ủi mặt bằng của mỏm đất nhô ra hồ đối diện với khu nhà kho để xây một nhà ga hai tầng bằng bê tông. Dự án xây khu nhà ga hai tầng kiên cố này được nêu ra từ năm 1922(3) nhưng do những khu đất mà Không quân Pháp yêu cầu được nhượng vĩnh viễn để xây dựng đều nằm trong đất quy hoạch mở rộng trường Trung học Bảo hộ (trường Chu Văn An ngày nay), nên mãi đến năm 1933 Hiệu trưởng Trường Trung học Bảo hộ mới đồng ý để chính quyền nhượng vĩnh viễn những khu đất trên (4).

Nhà ga thủy phi cơ rộng chừng vài chục mét vuông dựng trên mặt nước, xung quanh là kính để khách có thể bao quát không gian hồ và được sử dụng cho mục đích quân sự và dân sự.

Bản đồ tổng quát quy hoạch khu ngoại ô Hà Nội do Sở Địa chính Hà Đông lập năm 1940 theo nghiên cứu của Ernest Hébrard, thể hiện rõ vị trí nhà ga thủy phi cơ bên Hồ Tây.(5)

Theo cuốn “Indochine Français. Section générale. Aéronautique militaire. Historique de l’aéronautique de l’Indochine (Đông Dương thuộc Pháp. Phần tổng quát. Lịch sử không quân Pháp ở Đông Dương), xuất bản năm 1932 thì ngày 20/12/1919, Trung úy Gaillard là người thực hiện thành công chuyến bay đầu tiên bằng thủy phi cơ từ sân bay Hà Nội đến Hải Phòng. Người Pháp đã sử dụng thủy phi cơ vào việc thám hiểm, nghiên cứu từ trên không và có rất nhiều ảnh được chụp từ thủy phi cơ.(6).

 

Ảnh chụp từ trên cao toàn cảnh khu kho chứa máy bay và nhà ga thủy phi cơ(7)

Sau năm 1954, nhà và đất của Sở Thủy phi cơ do nhà nước quản lý. Nhà ga thủy phi cơ đã từng được sử dụng làm phòng truyền thống của Hãng Phim truyện Việt Nam. Hiện nay công trình nhà ga thủy phi cơ đã bị bỏ hoang và xuống cấp nặng nề. Ít ai hình dung được đây từng là nơi những chiếc máy bay lướt trên mặt nước trước khi tung cánh lên bầu trời Hà Nội.

Nguồn:

1. Trung tâm Lưu trữ quốc gia I/RST/58712/02;

2. Trung tâm Lưu trữ quốc gia I/RST/58712/32;

3. Trung tâm Lưu trữ quốc gia I/RST/58712/18;

4. Trung tâm Lưu trữ quốc gia I/RST/58712/32;

5. Trung tâm Lưu trữ quốc gia I/SCDHN/12;

6. https://danviet.vn;

7. Trung tâm Lưu trữ quốc gia I/SCDHN/498.

Nguyễn Hằng