03:00 PM 10/07/2021  | 

Đầu cơ quá mức những mặt hàng thiết yếu tại thời điểm khủng hoảng khan hiếm hoặc dịch bệnh có thể coi là một tội và người đầu cơ sẽ bị coi là tội phạm. Đó là quy định đã từng được ban hành và thực thi tại Việt Nam những năm đầu thế kỷ XX.

Tranh biếm họa về nạn đầu cơ tăng giá Nguồn: Internet

Đầu cơ là sự thao túng để dành một món lợi nào đó được dự tính trong tương lai. Nói cách khác là việc mua, tích lũy quá mức một tài sản hoặc hàng hóa nào đó với hy vọng nó sẽ trở nên có giá trị ở tương lai gần. Trong thực tế lịch sử đã từng xảy ra nhiều vụ đầu cơ nhắm đến những cơ hội có lợi trên thị trường như chứng khoán, bất động sản, tiền tệ… Đầu cơ hay hoạt động đầu tư sẽ hoàn toàn chính đáng và không có gì để nói nếu được diễn ra trong bối cảnh bình thường. Tuy nhiên việc đầu cơ quá mức những mặt hàng thiết yếu tại thời điểm khủng hoảng khan hiếm hoặc dịch bệnh có thể coi là một tội và người đầu cơ sẽ bị coi là tội phạm.

Theo các nguồn sử liệu, những năm 1930, thế giới đã xảy ra một cuộc khủng hoảng kinh tế lớn, đẩy loài người đến nguy cơ của cuộc chiến tranh Thế giới lần thứ hai. Trong bối cảnh đó nền kinh tế Đông Dương trong đó có Việt Nam suy thoái mạnh. Cùng với đó thực dân Pháp ngày càng gia tăng bóc lột thuộc địa để bù đắp những tổn thất chiến tranh ở chính quốc. Đặc biệt khi Nhật Bản tham chiến và giành được chính quyền từ tay người Pháp, việc quân sự hóa kinh tế nhằm phục vụ nhu cầu chiến tranh đã khiến nền kinh tế Việt Nam càng trở nên kiệt quệ.

Những năm đầu thập niên 1940s, tiền đồng Đông Dương mất giá trầm trọng, thực phẩm và các mặt hàng thiết yếu tại Việt Nam trở nên vô cùng khan hiếm. Lợi dụng hoàn cảnh đó một số kẻ đã tranh thủ đầu cơ để trục lợi. Năm 1941, vua Bảo Đại đã ban hành một đạo Dụ nghiêm cấm việc đầu cơ tích trữ tiền đồng, người phạm tội có thể bị phạt từ 1 đến 3 tháng tù giam nếu tàng trữ từ 200 - 400 quan tiền trở lên.

Tuy nhiên quy định này chưa đem lại tác dụng bao nhiêu vì khi không đầu cơ tiền, nhiều kẻ lại quay sang tích trữ nhu yếu phẩm, đặc biệt trong bối cảnh nguồn cung hàng hóa thực phẩm ngày càng khan hiếm. Năm 1942, vua Bảo Đại lại phải ban hành một đạo Dụ khác nghiêm cấm việc đầu cơ thực phẩm và các mặt hàng thiết yếu. Kẻ đầu cơ tăng giá bất hợp pháp các mặt hàng nhu yếu phẩm phục vụ đời sống hàng ngày của người dân sẽ bị coi là tội phạm, thậm chí có thể bị phạt tù đến 6 tháng nếu tái phạm.

Nguyên văn bản Dụ như sau:

Dụ số 6 ngày 23 tháng 1 năm Bảo Đại 17 (9/3/1942)

Đại Nam Hoàng đế,

Căn cứ Dụ số 40 ngày 23/5/1933 được sửa đổi bổ sung theo Dụ số 18 ngày 7/4/1937 quy định quyền hạn của các cơ quan thuộc Chính phủ Nam Triều;

Xét Báo cáo của Bộ trưởng Tư pháp sau khi có ý kiến của Hội đồng Bộ trưởng và sự nhất trí của Khâm sứ Trung Kỳ;

Dụ:

Điều 1: Những kẻ đầu cơ hoặc tăng giá bán bất hợp pháp đối với tất cả các loại thực phẩm hoặc mặt hàng thiết yếu trong cuộc sống hàng ngày của người dân như: vải, dầu hoả, diêm, than, củi… sẽ bị phạt từ 15 ngày đến 6 tháng tù giam hoặc bị phạt tiền từ 5 - 60 đồng bạc Đông Dương.

Trường hợp tái phạm, những đối tượng trên sẽ bị bỏ tù.

Điều 2: Những kẻ buôn bán thực phẩm hoặc những mặt hàng nêu trên với giá cao hơn mức giá do Uỷ ban vật giá quy định cũng bị coi là tội phạm.

Điều 3: Hành vi đầu cơ hoặc nâng giá bất hợp pháp gây thiệt hại cho người dân được xác nhận bằng biên bản do Bang tá hoặc người đại diện cho quan tỉnh tại các thành phố, các vùng nông thôn hoặc do Đề đốc, Hộ thành tại Kinh đô Huế sẽ được dùng làm cơ sở để tiến hành truy tố trước toà./.

Bản Dụ được lập tại điện Kiến Trung, do vua Bảo Đại ký ban hành.

Dụ số 6 ngày 9/3/1942 quy định hình phạt đối với tội đầu cơ thực phẩm và các mặt hàng thiết yếu. Nguồn: Trung tâm Lưu trữ quốc gia I/Châu bản triều Nguyễn

Năm 1944, vua Bảo Đại tiếp tục ban hành một đạo Dụ quy định xử phạt những người đầu cơ vé tàu hỏa, xe điện, tàu thủy kể cả vé xem hát, chiếu bóng… để bán lại với giá cao hơn. Để tăng tính răn đe và đem lại hiệu quả cao cho các đạo Dụ này, theo đề nghị của Bộ Tư pháp, vua Bảo Đại cho phép mở rộng thêm quyền cho các Tòa án An Nam được phép xét xử các vụ án liên quan đến nạn đầu cơ. Thậm chí trong hàng loạt quy định về chức trách của người đứng đầu các địa phương đã đặt ra một điều khoản yêu cầu các quan chức địa phương phải “chịu trách nhiệm phát hiện và lập biên bản đối với những người An Nam phạm tội đầu cơ hoặc tăng giá bất hợp pháp gây thiệt hại cho đồng bào. Và xác nhận của người đứng đầu chính quyền các địa phương sẽ được sử dụng làm căn cứ để truy tố trước tòa”.

Hiện nay, trong lúc đại dịch Covid-19 đang bùng phát mạnh, việc chống các hành vi đầu cơ, găm hàng và vi phạm pháp luật trong hoạt động thương mại đang là vấn đề bức thiết. Và bài học từ những năm đầu của thế kỷ XX có lẽ vẫn còn nguyên giá trị./.

Nguyễn Thu Hoài