08:56 PM 18/07/2021  | 

Theo tác giả xây dựng cây cầu thì “cây cầu này như một con Rồng Vàng vờn Hòn Ngọc trên Hoàn Kiếm…”. Sau đây tôi xin cung cấp một số thông tin tài liệu lưu trữ tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia I để các bạn hiểu sâu thêm về sự kiện liên quan sự ra đời của cây cầu này.

Ảnh cầu trên thực tế, nguồn: sưu tầm

Không ai biết chợ phiên bắt đầu từ bao giờ nhưng chợ phiên Hà Nội ngày xưa thường một vài năm mới tổ chức một lần, có thể một năm đôi ba lần. Hầu hết chợ phiên được tổ chức ở những khu phố trung tâm, chỗ đông dân cư như Bờ Hồ, Vườn Bách Thảo, Hồ Trúc Bạch.

Chợ phiên ở Hà Nội được tổ chức lần đầu trong khoảng một tuần vào dịp Tết Canh Dần, đầu năm 1950 tại sân Trường Trung học Chu Văn An, lúc đó trường sở nằm ở Trường nữ Trung học Đồng Khánh cũ tại phố Hàng Bài. Lần hai được tổ chức ở khuôn viên Vườn Bách Thảo vào tháng 12/1950 và lần 3 được tổ chức ở khu chợ phiên bờ hồ Hoàn Kiếm từ ngày 10/02/1951. Khu chợ phiên được bố trí từ Nhà Thủy Tạ qua Đền Vua Lê đến ngã tư Gô- Đa (ngã tư Hàng Khay ngày nay) với sự có mặt của các nhà báo(1).

Thông cáo của Thành phố về việc mở chợ phiên Hồ Gươm năm 1951, nguồn: Trung tâm Lưu trữ quốc gia I(2)

Nhưng có lẽ chợ phiên quy mô nhất và ấn tượng nhất mà Thành phố Hà Nội đã từng tổ chức là chợ phiên tháng 02/1954. Thành phố đã tổ chức một cuộc họp tại Phòng Khánh tiết của Tòa Thị chính vào ngày 13/01/1954 để bàn về việc tổ chức chợ phiên với mục đích để quyên góp tiền xây bệnh viện Thành phố và chợ phiên này có tên là Chợ phiên Y tế(3).

Nhân sự kiện này, được sự khuyến khích của Thành phố, ông Hoàng Đình Đắc là ông chủ hãng Dacco - hoạt động trong lĩnh vực chế tạo và sản xuất sơn, dầu, bột màu, bút chì, mực in có trụ sở tại 328 Duy Tân (Hà Nội) đã nảy ra ý định làm một chiếc cầu phao bằng gỗ nối từ bờ phía đại lộ Beauchamps (phố Lê Thái Tổ ngày nay) đi ra Tháp Rùa. Ý tưởng này đã được thành phố cấp phép ngày 25/01/1954(4).

Trong đơn gửi Ban Tổ chức Chợ phiên Y tế ngày 28/01/1954, ông Hoàng Đình Đắc đã nói “Đem lòng sốt sắng và nhiệt liệt hưởng ứng vào công cuộc khánh tiết mở cửa Chợ phiên Y tế, chúng tôi đã được Quý Ban cho phép xây một cái cầu ra tháp Rùa,… theo ý chí chúng tôi thì cây cầu này phải là một công trình tuyệt tác và là một kỷ nguyên mới của chợ phiên từ xưa đến nay….cây cầu này như một con Rồng Vàng vờn Hòn Ngọc trên hồ Hoàn Kiếm”(5).

Bản đồ toàn thể khu chợ Chợ phiên y tế năm 1954 (thể hiện rõ vị trí cầu Rồng nối từ bờ Hồ ra Tháp Rùa, nguồn: Trung tâm Lưu trữ quốc gia I (6)

Cầu được làm bằng các ván ghép đặt trên các thùng phi(7) và có hai đầu rồng chầu vào tháp Rùa, đuôi quay về bờ đại lộ Beauchamps (phố Lê Thái Tổ ngày nay) nên được gọi là Cầu Rồng.

Việc thi công cầu Rồng đã gặp nhiều khó khăn do giáp tết, giá nhân công và vật liệu đều cao, nên chủ hãng Dacco đã phải vay thành phố 28.000 đồng bạc Đông Dương để hoàn thiện gấp rút công trình. Ngoài số công nhân là 30 người, tất cả gia đình ông chủ hãng Dacco Hoàng Đình Đắc, anh em của ông là Hoàng Đình Trung và Phan Kỳ Chù, tổng cộng 15 người đã phải ăn ở tại công trình từ 6h sáng đến 24h kể từ ngày khởi công để mong sớm hoàn thành công trình kịp ngày mở cửa chợ phiên và mãi đến mồng 2 Tết Giáp Ngọ vẫn còn phải thu dọn cho gọn gàng để tạm khánh thành(8).

Ngày khai mạc chợ phiên, vì có thêm chiếc cầu Rồng - điểm nhấn khác lạ so với các chợ phiên trước đây nên trong ngày khai mạc chợ phiên có sự có mặt của quan Thủ Hiến và đông đảo quan khách(9). Khách qua Cầu Rồng vào tham quan Tháp Rùa đều phải mất vé, 3 ngày đầu sau khi khai mạc thì khách du cầu còn khá đông nhưng đến những ngày sau vì Ban Tổ chức không tổ chức những trò vui công cộng, hơn nữa 15 gian hàng của chợ phiên từ quãng nhà Go-Đa cho đến Cầu Rồng đóng cửa nên ông chủ hãng Dacco đã bị thua lỗ nhiều. Nhưng trong những ngày mở cửa còn lại của chợ phiên, ông chủ hãng Dacco vẫn bỏ tiền tổ chức những cuộc vui như: quay phim quang cảnh chợ phiên để chiếu lên màn ảnh, diễn xiếc, tổ chức đấu võ,… để làm chợ phiên thêm đông vui với hy vọng thu hồi được ít vốn(10).

Kết thúc chợ phiên tháng 02/1954, ông Hoàng Đình Đắc đã gửi thư lên thành phố xin dỡ cầu vào ngày 19/3/1954(11).

Chợ phiên tháng 02/1954 là chợ phiên cuối cùng được tổ chức ở sBờ Hồ vì những năm tiếp theo tình hình chiến sự ngày càng nặng nề nên thành phố không nghĩ đến chuyện tổ chức chợ phiên như thế nữa.

Cẩu Rồng dẫu chỉ tồn tại vài tháng song nó vẫn là một kí ức đẹp của mỗi người yêu Hà Nội.

Tài liệu tham khảo:

(1). Trung tâm Lưu trữ quốc gia I/TCHN/262/7-8;

(2),(3). Trung tâm Lưu trữ quốc gia I/TCHN/262/28;

(4),(8). Trung tâm Lưu trữ quốc gia I/TCHN/210-02/128-129;

(5). Trung tâm Lưu trữ quốc gia I/TCHN/210-02/119;

(6). Trung tâm Lưu trữ quốc gia I/TCHN/210-02;

(7),(9),(10). Trung tâm Lưu trữ quốc gia I/TCHN/210-02/133-134;

(11). Trung tâm Lưu trữ quốc gia I/TCHN/210-02/125-126.

Nguyễn Hằng