06:34 PM 19/07/2020  | 

Châu bản triều Nguyễn là những văn bản hành chính do các cơ quan chính quyền từ trung ương đến địa phương dưới triều Nguyễn soạn thảo và thông qua hoàng đế “ngự lãm”, “ngự phê” bằng mực son để truyền đạt ý chỉ hoặc giải quyết những vấn đề đối nội, đối ngoại. Châu bản triều Nguyễn còn là một bức tranh toàn cảnh về tình hình kinh tế, xã hội Việt Nam thế kỉ XIX- đầu thế kỉ XX.

Các bản chiếu, chỉ, dụ, sắc, công đồng truyền, bản kê…đã phần nào góp phần phản ánh được bức tranh về nền kinh tế không mấy khởi sắc của nước ta lúc bấy giờ. Sau cuộc nội chiến, tình hình kinh tế nước ta gặp rất nhiều khó khăn, hạn hán diễn ra liên miên. Đứng trước tình hình đó vua Minh Mệnh, Thiệu Trị đã đưa ra những chính sách giảm thuế để giúp dân ta thoát khỏi khó khăn và để trị nước, an dân.

Sau khi lên ngôi, các vua Minh Mệnh, Thiệu Trị đặc biệt chú ý đến nền nông nghiệp của nước nhà và đời sống của nhân dân. Trong bản Thượng dụ ngày mùng 4 tháng 5 năm Minh Mệnh 6 (1825) đã thể hiện rõ sự quan tâm của vua Minh Mệnh đối với tình hình đất nước lúc bấy giờ và những chính sách giảm thuế nông nghiệp nhằm hỗ trợ đời sống nông dân khi gặp thiên tai, dịch họa:“ Tỉnh Quảng Trị, vào xuân đến nay trời ít mưa, ruộng lúa của 261 xã, thôn, phường thuộc hạt bị khô héo, tổn thất bốn phần trở lên. Doanh thần doanh ấy đã lần lượt tâu báo. Đã giao cho Bộ Hộ bàn bạc tâu lên. Nay chuẩn y với lời bàn.Gia ơn cho miễn thuế phải nộp năm Minh Mệnh 06 (1825) của hơn 39519 sào ruộng các loại. Phàm lúa tổn thất 4 phần thì miễn giảm thuế 2 phần , tổn thất 5 phần thì miễn giảm 3 phần… tổn thất 8 phần trở lên thì miễn giảm hoàn toàn. Còn số thuế phải nộp là bao nhiêu cứ theo lệ thu cho xong”.1

Vua Minh Mệnh gia ơn miễn thuế cho dân Quảng Trị do thiên tai

Hay trong bản Thượng dụ ngày mùng 1 tháng 5 năm Minh Mệnh 06 (1825) một lần nữa lại chứng minh rằng vua Minh Mệnh luôn quan tâm đến đời sống của nhân dân: “Địa phương Thừa Thiên vụ đông năm ngoái thời tiết ít mưa, công việc nhà nông không được thuận lợi. Tháng 2 năm nay, ruộng bị khô hạn không thể trổ bông được hoặc nếu trổ bông lại gặp gió bấc nên kết hạt không tốt, phủ ấy tấu báo đã giao cho Bộ Hộ bàn bạc tâu lên. Nay chuẩn y lời bàn, chiếu tùy số phần bị tổn thất, gia ơn cho miễn giảm số thóc thuế các loại phải nộp vào năm Minh Mệnh 6 này. Phàm ruộng  lúa bị tổn thất 4 phần mà tô thóc phải nộp 10 phần thì cho giảm 2 phần, tổn thất 5 phần thì cho miễn giảm 3 phần, tổn thất 6 phần thì cho miễn giảm 4 phần, tổn thất 7 phần thì miễn giảm 5 phần, tổn thất 8 phần trở lên thì cho miễn giảm toàn bộ. Số thóc thuế còn lại phải nộp bao nhiêu chiếu theo lệ thu cho hết. Ngươi Bùi Tăng Huy, Vũ Doãn Đạo dốc hết sức làm theo lệnh của trẫm để dân chúng đều được hưởng ân huệ. Bọn Tổng mục, Lý trưởng, Tự lại, Khố tử không được dung tha cho chúng, nếu không chúng sẽ gây nhũng nhiễu ở dân. Kẻ nào làm trái ý nếu bị phát giác sẽ bị trị trọng tội không tha. Dụ văn này được niêm yết và sao ra 1 bản trên giấy vàng truyền xuống toàn thôn, xã, hạt được biết”.2

Dưới thời vua Minh Mệnh, người dân có thể nộp thuế bằng những hình thức khác nhau, chẳng hạn nếu giá thóc gạo quá đắt đỏ người dân có thể nộp thuế bằng tiền. Ngoài ra, thuế sẽ được giảm tùy theo mức độ tổn thất do thiên tai dịch họa tại các địa phương. Không chỉ có vậy, nhà nào có người đi làm đường, đào sông, xây thành… cũng thuộc vào diện được miễn giảm thuế. Nếu đã nộp thuế sản vật thay vào thuế đó sẽ cho miễn thuế đinh.

Thời vua Thiệu Trị, trong bản phụng dụ ngày 12 tháng 8 năm Thiệu Trị 01 (1841) có nói rằng: Nay căn cứ tập tấu của thự Bố chánh sứ tỉnh Quảng Ngãi Nguyễn Đức Hộ nói rằng: thuế lệ các hạng ruộng đất điền trang, công trại của các huyện thuộc hạt vừa qua đã được miễn giảm thuế lệ 5 phần, phải thu 5 phần, xin được gia hạn. Vả lại thuế đinh điền bằng tiền và bằng thóc của hạt đó năm nay đã được miễn.Các hạng ruộng đất đó nguyên không nằm trong lệ giảm miễn cũng đã được miễn giảm, nên lẽ ra không nên phê chuẩn lại gia hạn. Nhưng nghĩ hạt đó gần đây giá gạo lên cao, cái ăn của dân khó khăn nên trước đây đã xuất thóc kho cho vay. Vả lại 5 phần thuế lệ đó nếu như tiến hành thu nạp ngay thì sợ dân nghèo sẽ không tránh khỏi khó khăn. Tất cả các hạng ruộng đất kể trên của hạt đó, số tiền thóc thuế năm nay cần thu là bao nhiêu, gia ân cho hoãn đến kỳ thu thuế năm tới tiến hành thu”.3

        

Một văn bản về miễn giảm thuế cho dân tỉnh Quảng Ngãi thời vua Thiệu Trị

Không chỉ có chính sách giảm thuế nông nghiệp, đời vua Thiệu Trị còn đưa ra các chính sách giảm thuế cho thân, thuế thợ hay thuế thuyền buôn nước ngoài rất hợp lý hợp tình.

Tài liệu tham khảo:

1.Trung tâm Lưu trữ quốc gia I, Châu bản Minh Mệnh, tập 10, tờ 85.

2. Trung tâm Lưu trữ quốc gia I, Châu bản Minh Mệnh,  tập 10, tờ 81.

3. Trung tâm Lưu trữ quốc gia I, Châu bản Thiệu Trị,  tập 9, tờ 110.

Hoàng Nguyệt