Báo Nhân dân số ra ngày 21, 22, 23/12/1972.Nguồn: Phông Tư liệu, TTLTQGI

Từ Chiến dịch Linebacker I đến Linebacker II

Từ tháng 5 đến tháng 10/1972, chính quyền của Tổng thống Richard Nixon phát động chiến dịch Linebacker I ném bom phá hoại miền Bắc Việt Nam. Đây là các đợt ném bom trở lại kể từ khi Tổng thống Johnson tuyên bố ngừng ném bom miền Bắc vào tháng 11/1968.

Ngày 07/11/1972, Tổng thống đương nhiệm Nixon của Đảng Cộng hòa tái đắc cử, đánh bại Thượng nghị sĩ George McGovern - ứng viên Đảng Dân chủ đến từ bang South Dakota. Trước nguy cơ bị cắt giảm ngân sách cho chiến tranh Việt Nam, Nixon chủ trương thực hiện một chiến lược quyết định để kết thúc chiến tranh trong thời gian ngắn.

Ngày 13/12/1972, các cuộc thương lượng giữa Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Chính phủ Mỹ tại Hội nghị Paris về lập lại hòa bình ở Việt Nam rơi vào bế tắc[1]. Hai bên đề nghị tạm ngừng họp để về nước xin chỉ thị của Chính phủ mình.

Nhằm mục đích đưa Việt Nam Dân chủ Cộng hòa trở lại bàn đàm phán, ngày 14/12, Nixon chính thức ra lệnh mở cuộc tập kích chiến lược bằng máy bay B.52 vào miền Bắc Việt Nam, bắt đầu từ ngày 17/12/1972 (giờ Hà Nội là ngày 18/12). Ngày 15/12, Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ ra lệnh cho Bộ tư lệnh Thái Bình Dương chuẩn bị các cuộc tấn công với nỗ lực tối đa và tiến hành ném bom liên tục.

Ngày 16/12, Henry Kissinger - Cố vấn An ninh quốc gia của Tổng thống Nixon, Trưởng đoàn đàm phán Mỹ - họp báo, đổ lỗi cho Việt Nam là thiếu thiện chí, ngoan cố, khiến đàm phán bị gián đoạn.

10 giờ 30 phút ngày 17/12/1972, Tổng thống Mỹ Richard Nixon ra lệnh mở cuộc tấn công bằng không quân vào Hà Nội, Hải Phòng và một số tỉnh, thành phố miền Bắc Việt Nam, được biết đến với tên gọi Chiến dịch Linebacker II hay Christmas Bombings. Mục đích của cuộc tập kích đường không chiến lược này nhằm phá hủy tiềm lực kinh tế, quốc phòng của miền Bắc, cắt đứt nguồn viện trợ từ các nước xã hội chủ nghĩa, ngăn chặn việc chi viện vũ khí và lương thực cho miền Nam, khiến lực lượng giải phóng miền Nam không còn chỗ dựa; đồng thời khủng bố tinh thần của nhân dân miền Bắc và thực hiện ý đồ thương lượng trên thế mạnh, gây sức ép với Chính phủ ta trên bàn đàm phán tại Hội nghị Paris, cũng như phô trương sức mạnh quân sự, răn đe lực lượng tiến bộ và các nước ủng hộ Việt Nam.

Đến ngày 16/12[2], Không lực Mỹ đã tập trung xong Tập đoàn Không quân chiến lược số 8 (SAC-8AF) gồm 3 Không đoàn: Không đoàn lâm thời số 57 (57AD-P) tại căn cứ Andersen (Guam), Không đoàn lâm thời số 17 (17AD-P) ở U-Tapao (Thái Lan) và Không đoàn phục vụ chiến đấu số 376 (376SW) ở căn cứ Kadena trên đảo Okinawa (Nhật Bản). Phối hợp và yểm trợ cho lực lượng này là Tập đoàn Không quân chiến thuật số 7 (TAC-7AF) ở Đông Nam Á và Lực lượng đặc nhiệm 77 gồm các máy bay của Hải quân trên các tàu sân bay tại "Trạm Yankee" trên Vịnh Bắc Bộ.

Toàn bộ lực lượng gồm có: 107 máy bay ném bom chiến lược B.52D và 99 máy bay ném bom chiến lược B.52G, 149 máy bay tiếp dầu KC.135 các loại, 10 máy bay trinh sát SR.71, 4 máy bay trinh sát U-2C và DC-130, 48 máy bay ném bom F-111A, 267 máy bay tiêm kích - ném bom F-4 các loại, 23 máy bay cường kích - gây nhiễu điện tử F.105G, 72 máy bay cường kích A.7C, 17 máy bay tác chiến điện tử EB.66 cùng một số máy bay trinh sát - chỉ huy tác chiến trên không EC.121, máy bay tìm kiếm - cứu hộ C.130 và trực thăng tìm kiếm cứu hộ HH.53.

Sơ đồ chỉ huy máy bay B.52 và lực lượng hỗ trợ trong chiến dịch Linebacker II, từ ngày 18 đến ngày 29/12/1972. Nguồn: sách Linebacker II: A View from The Rock đã dẫn

Từ ngày 18 đến ngày 29/12/1972, Linebacker II  trở thành chiến dịch ném bom rải thảm lớn nhất của Không quân Mỹ kể từ Thế chiến thứ 2. Mỹ đã sử dụng các máy bay ném bom chiến lược B.52D và B.52G với 729 lần xuất kích, rải 15.234 tấn bom các loại xuống miền Bắc nước ta. 

Ngoài các máy bay B.52, Không quân Mỹ còn sử dụng máy bay chiến đấu ban đêm FG-111A. Loại máy bay này từng tham gia ném bom miền Bắc Việt Nam vào tháng 3/1968 nhưng sau đó tạm ngừng sử dụng do trục trặc về kỹ thuật. Từ tháng 9/1972, FG-111A được đưa trở lại Đông Nam Á (tại căn cứ Takhli của Thái Lan) và trong chiến dịch Linebacker II, chúng được sử dụng để tấn công các trận địa tên lửa đất đối không của quân ta ở miền Bắc vào ban đêm.

Máy bay B.52D tại căn cứ Không quân Andersen (Guam) sẵn sàng cho chiến dịch Linebacker II, ngày 15/12/1972. Nguồn: Lưu trữ Quốc gia Mỹ

Chuyên gia về đạn dược chuẩn bị bom tại căn cứ Không quân Andersen (Guam) hỗ trợ không kích trong Chiến dịch Linebacker II nhằm vào miền Bắc Việt Nam. Nguồn: Lưu trữ Quốc gia Mỹ

Chiến dịch Linebacker II được chia thành ba giai đoạn. Giai đoạn I, từ ngày 18 đến ngày 20/12, các máy bay B.52 tập trung ném bom tối đa vào khu vực Hà Nội, với chiến thuật ném bom ban đêm, ở độ cao lớn, sử dụng radar, với ba đợt máy bay B-52 cách nhau khoảng bốn đến năm giờ. Mỗi đợt gồm nhiều nhóm, mỗi nhóm gồm ba máy bay và xuất kích cách nhau 10 phút. Trong mỗi đợt tấn công, các nhóm máy bay rải bom vào cùng một mục tiêu trong khu vực theo trục Tây Bắc. Giai đoạn II, từ ngày 21 đến ngày 24/12, Mỹ tiếp tục gây sức ép với chiến thuật một đợt, giảm tần suất xuất kích và chuyển mục tiêu ra ngoài khu vực Hà Nội. Giai đoạn III, từ ngày 26 đến ngày 29/12, Không quân Mỹ tiếp tục ném bom cường độ cao hơn, tập trung vào các mục tiêu ở Hà Nội và Hải Phòng.

Thế giới lên án chiến dịch ném bom rải thảm tàn bạo của chính quyền Mỹ[3]

Cùng với việc phát động chiến dịch Linebacker II, Mỹ gửi công hàm cho Việt Nam yêu cầu nối lại đàm phán; tuy nhiên công hàm đề ngày 14/12 thì đến ngày 18/12 phía Việt Nam mới nhận được và Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa không trả lời.

Trong khi đó, dư luận thế giới đồng loạt lên án hành động ném bom rải thảm của chính quyền Mỹ nhằm vào các khu dân cư, gây thiệt hại nặng nề cho dân thường Việt Nam. Ngày 21/12/1972, chính phủ các nước Hungari, Bungari, Phần Lan, Đan Mạch, Italia cùng Liên minh các thị trưởng Đảng Xã hội của Nhật Bản ra tuyên bố kịch liệt lên án Mỹ, yêu cầu Tổng thống Nixon chấm dứt ngay các cuộc ném bom man rợ cũng như cuộc chiến tranh ở Việt Nam, nối lại thương lượng nhằm sớm tìm ra giải pháp hòa bình cho Việt Nam cũng như cho khu vực Đông Nam Á.

Miền Bắc Việt Nam sau các đợt ném bom rải thảm của Mỹ (18 - 29/12/1972). Nguồn: Tạp chí Life, số ra ngày 29/12/1972

Bên cạnh đó, làn sóng biểu tình chống Mỹ diễn ra ở nhiều thành phố lớn như Roma (Italia), Copenhagen (Đan Mạch), Bern (Thụy Sĩ), Frankfurt (Đức)... Còn tại Pháp, hưởng ứng lời kêu gọi của 52 tổ chức chính trị, nghiệp đoàn và xã hội, tối 21/12/1972, hơn hai vạn người đã rầm rộ biểu tình, tuần hành từ Quảng trưởng Cộng hòa (Place de La République) đến ga xe lửa Saint Lazare để phản đối chính sách leo thang chiến tranh tàn bạo của Mỹ tại Việt Nam.

Ngay trên chính nước Mỹ, ngày 25/12/1972, các cuộc biểu tình phản đối chiến tranh đã nổ ra tại các thành phố Washington, New York... Ngày 28/12, trong cuộc họp hàng năm về xúc tiến khoa học Mỹ, chín nhà khoa học Mỹ nổi tiếng đã ra tuyên bố chung kịch liệt lên án chính phủ nước này tiến hành ném bom ồ ạt trở lại miền Bắc Việt Nam.

Báo Nhân dân số ra ngày 30/12/1972 đăng tin bài về việc nhân dân thế giới ca ngợi chiến thắng "Điện Biên Phủ trên không" của quân và dân miền Bắc Việt Nam. Nguồn: TTLTQGI

Trước sức ép của dư luận thế giới phản đối chính quyền Mỹ leo thang chiến tranh và coi chiến thắng của quân và dân miền Bắc Việt Nam trong chiến dịch Linebacker II là một "Điện Biên Phủ trên không", ngày 22/12, Mỹ gửi công hàm đề nghị nối lại đàm phán, với điều kiện sẽ chấm dứt ném bom trên vĩ tuyến 20. Ngày 26/12, Việt Nam Dân chủ Cộng hòa yêu cầu khôi phục tình hình như trước ngày 18/12 thì mới nối lại đàm phán và Mỹ chấp nhận.

Từ 7 giờ sáng ngày 30/12/1972, Mỹ chấm dứt ném bom miền Bắc Việt Nam từ vĩ tuyến 20 trở ra Bắc và Tổng thống Nixon tuyên bố nối lại các cuộc đàm phán hòa bình với miền Bắc Việt Nam tại Paris. Ngày 27/01/1973, Hiệp định chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam chính thức được ký kết, sau gần 5 năm đàm phán kéo dài hết sức khó khăn và phức tạp (1968-1973).