09:58 PM 19/06/2022  | 

Theo một số tài liệu đang bảo quản tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia I, Chu Mạnh Trinh sinh năm Tân Dậu (1861)[1] tại làng Phú Thị, tổng Mễ Sở, huyện Đông Yên[2] , tỉnh Hưng Yên. Ông đỗ Tú tài năm 1879, Cử nhân năm 1886 và Tiến sĩ năm 1892. Trong cuộc đời làm quan ngắn ngủi của mình, ông đã được bổ nhiệm giữ các chức vụ: Tri phủ Lý Nhân (1892); Án sát Hưng Yên (1895); Án sát Hà Nam (1899); Án sát Bắc Ninh (1901) và Án sát Thái Nguyên. Ông qua đời tháng 8 năm 1905 [3].

"Ông là người rất tài tình, các nghề chơi như thơ đàn đều giỏi cả. Chữ tốt, văn hay, nôm cũng sành. Có tập thơ vịnh Kiều đề là Thanh tâm tài nhân thi tập và bài Hương sơn nhật trình ca."[4

Lý lịch của quan Án Chu Mạnh Trinh (nguồn: TTLQGI)

Năm 1901, khi đang giữ chức Án sát tỉnh Hà Nam, Chu Mạnh Trinh bị vướng vào một số vụ kiện tụng nặc danh, cho rằng ông đã có những hành vi không đúng mực, nhận hối lộ để bổ nhiệm các chức dịch làng xã và xử án oan sai.

Lá đơn thứ nhất được ghi là do "các chức sắc và kỳ mục tỉnh Hà Nam" đệ trình lên Thống sứ Bắc Kỳ, liệt kê 6 vụ lùm xùm liên quan đến Án sát Chu Mạnh Trinh như sau:

1. Một người tên Lý Châu, dù đã được bầu làm lệ mục huyện Bình Lục nhưng vẫn phải hối lộ Phán Thọ và Án sát Chu 600 đồng mới được lấy bằng lệ mục (brevet).

2. Hai người là Ngô và Xương ở huyện Kim Bảng tranh chức lý trưởng. Trên biên bản, Ngô được nhiều phiếu hơn. Nhưng Thông Bách, sau khi nhận của Xương 50 đồng, đã sửa biên bản và gửi báo cáo có lợi cho Xương. Biết tin này, Ngô đã gửi đơn lên Công sứ tỉnh Hà Nam. Sau khi kiểm tra, Công sứ yêu cầu bổ nhiệm Ngô. Nhưng Xương cũng hối lộ quan Án Chu 100 đồng và Phán Thọ 60 đồng nên 2 người đưa bằng lý trưởng cho Xương. Xương mang về làng, Ngô biết chuyện nên tiếp tục kiện lên Tòa Công sứ. Bị tra hỏi, Phán Thọ chống chế là gửi nhầm.

3. 3 người tranh chức lệ mục ở phủ Lý Nhân, một trong đó là lính lệ, được nhóm lính lệ và dân 2 làng bầu nhưng không được quan trên phê duyệt. Người còn lại là Trần Phiên ở làng Lam Cầu, không phải lính lệ và chỉ được người cùng làng bầu nhưng do đã đút lót cho Phán Thọ 200 đồng và quan Án Chu 300 đồng nên hai người đã đề nghị Công sứ bổ nhiệm Trần Phiên.

4. Hai cá nhân tranh chức lý trưởng làng Yên Khê, một trong hai người đã tặng quà trị giá 100 đồng nên được bổ nhiệm.

5. Làng Đinh Xá, tổng Thụy, huyện Kim Bảng và làng Cốc, tổng Khả Phong đã hối lộ auan Án Chu và Phán Thọ 150 đồng để được cấp phép bán muối và làm chè.

6. Quan Án Chu, Phán Thọ, đội Uyển và chánh tổng Vĩnh ở làng Lạc Chàng đã đánh bạc và hát xướng ở công đường của quan Án.

Một lá đơn khác ghi "của dân chúng tỉnh Hà Nam" gửi Thống sứ Bắc Kỳ (đóng dấu đến của Phủ Thống sứ ngày 01 tháng 7 năm 1901) tố cáo Án sát Chu Mạnh Trinh dính líu đến 3 vụ hối lộ khác:

1. Làng Lưu Xá và làng Ngô Nhi tranh chấp về địa giới. Đội Lệnh của làng Lưu Xá bắt dân đóng tiền để hối lộ quan Án Chu Mạnh Trinh 200 đồng và đội Uyển 50 đồng.

2. Làng Hà Khê đòi chia lại làng, tên Cửu Rượu và các kỳ mục đã cầm cố ruộng làng lấy một khoảng tiền hơn 1000 đồng để hối lộ quan Án, Phán Thọ, Đô Ngọc và đội Uyển.

3. Chánh tổng Hương Đàn cướp một con bò của người khác. Trưởng đồn binh bắt hắn và giao cho Công sứ Hà Nam. Công sứ giao quan Án điều tra. Nhưng tên này đã hối lộ quan Án 200 đồng thông qua chánh tổng Phù Lưu vì vậy mà thắng kiện.

Lá đơn thứ 3 vào tháng 6 năm 1901, đề tên của Trần Hữu Tuấn và Trần Hữu Phương ở làng Cát Lại, tổng Văn Mỹ, huyện Bình Lục, phủ Lý Nhân liên quan đến việc bầu lý trưởng ở làng này:

Nguyên ngày tháng 3 năm ngoái, thừa huyện có trát rằng: tên Lý trưởng làng tôi là Bùi Văn Hỷ từ dịch, thì bầu người khác để làm việc, dân chúng tôi họp nhau cùng thuận bầu cử người trong dân đương làm Phó lý là Trần Hữu Phương.

Khi ấy Chính tổng Hoằng hiện đương bị kiện ở tỉnh, thấy người nhà nó là lũ tên Giáp đến bảo các người rằng phải đợi Chính tổng về, hội đồng ký bầu thì mới được. Người làng chúng tôi nghe nó nói, sinh nghi ra, cho nên đơn bầu chưa đủ, rồi sau tên Chính tổng Hoằng cậy quyền cậy thế, họ nội họ ngoại và anh em rể, đều là giầu có, chuyền bảo thế nào, dân chúng tôi cũng phải chịu.

Tên Chính tổng ở tỉnh về, giết lợn làm rượu, sức bắt những Kỳ mục họp ở nhà nó ký bầu anh nó là tên Lạc Vợt làm Lý trưởng. Rồi nó đòi lấy chữ ký nhiều người, lên huyện dẫn trình. Dân chúng tôi không ai dám nói gì. Chỉ có tên Sĩ, tên Đại là người dân tôi và nhiều người lên tòa lậy kêu, dở về đòi dục lũ chúng tôi làm đơn lên bẩm. Lũ chúng tôi đem đủ đơn bầu của dân lên tòa kêu. Thừa quí quan có tờ trát rằng: tên Lạc không cho làm Lý trưởng, sức xuống phải bầu người khác. Khi ấy làng tôi không có ai nhận làm, dân tôi lại bầu tên Phó lý là Trần Hữu Phương làm Lý trưởng, bẩm huyện bẩm tỉnh. Không biết làm sao thấy việc cứ iêm đi.

Đến ngày tháng 6, thừa huyện khẩn sức thuế lệ, dân chúng tôi tuân lời trát họp dân chiểu bổ thuế lệ, giao cho tên Phó lý là Trần Hữu Phương đi thu để nộp. Mới được 2 ngày, không biết tên Hoằng, tên Lạc mưu với quan huyện (là Tạ Như Bích) và quan Án (là Chu Mệnh Trinh) bàn với nhau nghĩ định thế nào, bỗng thấy tên Lạc lên tỉnh về, sức tên mõ đánh mõ thông báo làng chúng tôi hội ở nhà nó, chiểu bổ thuế lệ, giao cho nó đi thu. Từ khi nó lại được làm Lý trưởng đến bây giờ, thế nó lớn như trái núi đè cái trứng, dân chúng tôi sợ mà phải theo.[5]

Bút tích của quan Án Chu Mạnh Trinh (nguồn: TTLTQGI)

Tài liệu lưu trữ không đề cập đến việc điều tra về nội dung lá đơn thứ 3. Tuy nhiên, đối với các khiếu nại trong lá đơn thứ nhất và thứ 2 trên đây, Thống sứ Bắc Kỳ đã yêu cầu Công sứ Hà Nam xác minh làm rõ. Trong thư ngày 20 tháng 7 năm 1901 gửi Thống sứ Bắc Kỳ, ông này viết:

Tôi đã kiểm tra từng đơn khiếu nại chống lại quan Án Chu Mạnh Trinh, thông ngôn Thọ và những người khác và đã ghi lại kết quả điều tra cùng những nhận xét của mình bên lề 2 lá đơn.

Các vụ việc trong đơn đều không chính xác, lời khai trái ngược hoàn toàn với những điều xảy ra trong thực tế. Tôi cho rằng những kiện cáo này không đáng để tâm.

Theo tôi, tác giả của một trong 2 lá đơn ghi rằng "do chức sắc và kỳ mục tỉnh Hà Nam" trình lên có thể là 2 kỳ mục huyện Duy Tiên. Cách đây 3 tuần, hai ông này đã đề nghị tôi thuyên chuyển hai thông lại Bách và Chí của phủ Lý Nhân, một trong hai người được nhắc đến trong đơn kiện.

Tôi mới triệu tập và thẩm vấn 2 kỳ mục này. Họ tuyên bố không phải người khiếu nại, cũng không xúi giục người khác và không biết gì về hậu quả của việc này. Họ còn cam đoan không có thù hằn gì với những người có tên trong đơn hay phê bình gì đối với việc giải quyết các vụ việc mà tôi nói đến. Cuối cùng, họ tuyên bố sẵn sàng thề trước thánh thần.

Tóm lại, tôi cho rằng đây là một vụ khiếu nại nặc danh, do thù hằn mà ra và không cần quan tâm làm gì.

Quan Án Chu Mạnh Trinh đã xử hàng trăm vụ án tại Hà Nam, vụ nào cũng phán tội đầy đủ. Không ngạc nhiên khi những người này tìm cách trả thù và lật lại những bản án cũ với hy vọng phần thắng sẽ thuộc về mình.

Qua điều tra cho thấy Án sát Chu Mạnh Trinh không dính líu đến những vụ việc liệt kê trong đơn. Sau thời gian làm quan tại Hà Nam, ông tiếp tục được bổ nhiệm giữ chức Án sát các tỉnh Bắc Ninh và Thái Nguyên[6].

 


[1] Một số tài liệu hiện nay ghi Chu Mạnh Trinh sinh năm 1862.

[2] Xưa thuộc phủ Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên.

[3] Hồ sơ cá nhân của Án sát Chu Mạnh Trinh, RST31087.

[4] Dương Quảng Hàm, Quốc văn trích diễm (Cao đẳng tiểu học độc bản), Nhà in Nghiêm Hàm, Hà Nội, 1925, trang 25.

[5] Chúng tôi giữ nguyên chính tả trong tài liệu gốc.

[6] Hồ sơ cá nhân của thông ngôn Võ Trường Thọ, RST51444

Bùi Hệ