09:28 AM 03/04/2024  | 

Là một chuyên gia tu bổ văn bản cổ của Thư viện Đại học Wesleyan (Mỹ) với gần 50 năm làm công tác tu bổ bảo quản tài liệu và tiếp xúc nhiều loại văn bản cổ ở nhiều nơi trên thế giới, GS. Michaelle Biddle có kinh nghiệm phong phú về xử lý tài liệu bị hư hỏng, trong đó kinh nghiệm tu bổ tài liệu giấy dó bị hỏng nặng rất đáng chú ý.

 

GS. Michaelle Biddle thăm kho Châu bản triều Nguyễn, Trung tâm Lưu trữ quốc gia I và được ông Trần Đăng Phương, Trưởng phòng Xử lý nghiệp vụ giới thiệu về tập Châu bản triều Nguyễn sau khi tu bổ

 

Trong dịp làm việc và trao đổi kinh nghiệm với Trung tâm Lưu trữ quốc gia I vào năm 2019, GS. Michaelle Biddle đã khảo sát kho bảo quản tài liệu cổ Châu bản triều Nguyễn. Từ đó, bà đã có những chia sẻ bổ ích về kinh nghiệm tu bổ tài liệu giấy dó, nhất là những tập Châu bản bị hỏng nặng.

Giải pháp cho tài liệu bị hỏng nặng

Về tình trạng tài liệu lưu trữ ở Trung tâm, đặc biệt là các văn bản Châu bản triều Nguyễn, GS. Michaelle Biddle nhận định: “Tôi nhận thấy Trung tâm đang lưu trữ một khối tài liệu đồ sộ. Riêng với Châu bản, phần lớn đã được tu bổ và đang được bảo quản rất tốt, chỉ có một số tập trong tình trạng hư hỏng nặng từ những tác động trong quá khứ. Cơ sở vật chất của Trung tâm cho thấy chính phủ Việt Nam rất tập trung đầu tư cho việc lưu trữ tài liệu”.

Theo quan sát của GS. Michaelle Biddle, trong những tập hư hỏng nặng của khối Châu bản, tình trạng hỏng của mỗi tập rất khác nhau. Có một số tập chỉ cần tập trung và cẩn thận bóc tách, thì chỉ mất 24 giờ làm việc là có thể bóc tách văn bản.

Tuy nhiên có một số tập do trong quá khứ đã bị tình trạng ẩm ướt quá lâu dẫn đến nhiều loại nấm sinh sôi, ăn hết thành phần gỗ của giấy, khiến các trang này dính chặt vào với nhau. Vì thế đối với những văn bản này, nên thử giảm độ ẩm trên một phần văn bản xuống khoảng 15%, như thế sẽ giúp dễ dàng bóc tách.

 

 

GS. Michaelle Biddle thao tác với tài liệu Châu bản tại xưởng tu bổ, Trung tâm Lưu trữ quốc gia I

 

Một số tập khác, chất lượng giấy có thêm thành phần đất sét, nên khi gặp nước thành phần này biến thành chất keo, làm cho khả năng thành công của việc bóc tách là rất thấp. Tất nhiên là còn quá sớm để kết luận nếu chưa phân tích thành phần giấy. Giáo sư hy vọng trong tương lai, vấn đề này sẽ được chú ý. Kỹ thuật đóng quyển của châu Âu cũng làm cho các trang văn bản càng gắn chặt. Bà nghĩ đến trường hợp giấy Papyrus mà bà đã từng thực hiện, trong trường hợp này, đối với những tờ không thể tách rời và bị ngược chữ, có thể dùng kỹ thuật gương phản để đọc nội dung một số trang.

GS. Michaelle Biddle chia sẻ: “Cũng không nên quá lo lắng, theo kinh nghiệm làm công tác bảo quản khoảng gần 50 năm, khi nhìn lại, tôi thấy kỹ thuật đã biến đổi rất nhiều, vì thế trong những trường hợp không chắc chắn cao về thành công, tôi đề nghị duy trì ở trạng thái hiện tại, có thể trong tương lai công nghệ phát triển sẽ giúp tu bổ các tập này.

Chia sẻ kinh nghiệm

Kỹ thuật bồi mặt văn bản hư hỏng

Trong những ngày làm việc tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia I, GS. Michaelle Biddle chia sẻ về kỹ thuật bồi mặt văn bản hư hỏng. Loại giấy được sử dụng là giấy thủ công của Nhật, loại 5g, bà đặt từ một nhà cung cấp của Nhật Bản, gia hồ bằng loại keo Klucel G- ¼ Ib và dùng cồn ethyl alcohl 99% dạng phun sương để gắn giấy lên bề mặt văn bản. Loại giấy này mỏng, hoàn toàn có thể nhìn xuyên thấu nội dung văn bản, vì thế giúp gia cố bề mặt văn bản mà không cần mở hai nửa văn bản như Châu bản hoặc không cần tháo quyển như sách, cũng như phù hợp với loại văn bản viết hai mặt.

Hộp đựng tài liệu

GS. Michaelle Biddle giới thiệu về hộp đựng tài liệu mà bà đã nghiên cứu và phát triển trong nhiều năm qua. Loại hộp này có thể làm tại chỗ ứng với kích thước cụ thể của tài liệu. Bà đã từng nhiều lần hướng dẫn người dân tại Châu Phi để họ cất giữ văn bản của mình. Đặc điểm loại hộp đựng này là giá thành không quá cao (giá nguyên liệu khoảng 2 USD), hộp chắc chắn, thoáng khí và có thể làm tại chỗ tùy theo kích thước của văn bản, tránh được trường hợp hộp lớn hơn và nhỏ hơn văn bản lưu trữ so với hộp làm sẵn theo tiêu chuẩn.

Dụng cụ tu bổ

Bà cũng giới thiệu những dụng cụ tu bổ mà bà mang theo, như các loại đèn cầm tay soi giấy, nấm, côn trùng, hay kính lúp, kính hiển vi để quan sát bề mặt văn bản, hoặc các dụng cụ bóc tách có thể hỗ trợ cho xử lý Châu bản….

 

 

Ông Trần Đăng Phương, Trưởng phòng Xử lý nghiệp vụ, Trung tâm Lưu trữ quốc gia I trao tặng cho GS. Michaelle Biddle dụng cụ bóc tách văn bản

 

GS. Michaelle Biddle vui mừng chia sẻ: “Tôi cũng được Phòng Tu bổ của Trung tâm tặng một số dụng cụ sử dụng trong bóc tách văn bản rất hiệu quả. Vì vậy, trên giá dụng cụ tại phòng nghiên cứu tu bổ văn bản của tôi đã có thêm những dụng cụ của Việt Nam.

Kết thúc chuyến làm việc và trao đổi kinh nghiệm tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia I, GS. Michaelle Biddle bày tỏ: “Trong thời gian tới, tôi mong muốn được trở lại làm việc cùng Châu bản, vì đây thực sự là một trường hợp rất thú vị cho những người nghiên cứu về kỹ thuật bảo tồn văn bản viết tay như tôi.

 

Hồng Nhung