1. Trước năm 1924, Hà Nội sở hữu các loại xe kéo tay tiện nghi nhất và sạch sẽ nhất vùng Viễn Đông, đó là xe kéo thuộc các hãng Verneuil hoặc Bobillot.

Xe rộng rãi và tiện nghi - gối tựa mềm mại - cái tỳ tay và vải bọc ghế được thay hàng ngày. Mui xe và bọc xe luôn phải kín, phu xe được tuyển chọn kỹ càng và am hiểu về đường sá.

2. Tại sao lại như vậy? Bởi vì có 2 hạng xe kéo tay: xe hạng nhất có số lượng khá hạn chế và chủ yếu dành cho người Âu; xe hạng nhì có bánh gỗ, còn được gọi là “xe thổ tả” dành riêng cho người bản xứ và chuyên chở đồ tạp nham, bẩn thỉu.

Giai đoạn từ năm 1924 trở đi

1. Việc loại bỏ xe kéo bánh gỗ vào năm 1924 đã dẫn tới một sự đồng nhất từ dưới lên bởi như vậy, người nhà quê được phép sử dụng tất cả các loại xe kéo mà không có sự phân biệt.

2. Hệ quả: Hà Nội sở hữu những chiếc xe kéo bẩn thỉu nhất vùng Viễn Đông. Những chiếc xe kéo này trở thành mối “nguy hiểm” thực sự đối với người sử dụng, nhất là trong thời kỳ dịch bệnh. Vào những lúc mưa phùn, chúng trở nên nhem nhuốc và không thể sử dụng được.

3. Lẽ dĩ nhiên là bất kỳ ai cũng nhận thức rõ về sự xuống cấp này, người ta phàn nàn, rồi tranh luận tại các cuộc họp của Hội đồng thành phố, thậm chí nó trở thành đề tài được mổ xẻ trên khắp các mặt báo. Để khắc phục trình trạng này, rất nhiều sáng kiến được đưa ra song đều thất bại do chưa tìm được giải pháp thực sự phù hợp. Một số người cho thuê xe hoàn toàn mới nhưng chỉ sau 28 ngày, chúng trở nên nhơ nhuốc như xe cũ. Hơn nữa, những người có đủ thẩm quyền để ra quyết định đều sở hữu xe ô tô hoặc xe kéo tay riêng, do vậy họ không bận tâm đến vấn đề đang tác động đến những người thuộc “hạng xoàng”.

4. Việc cần làm hoặc ít nhất là phải thử. Đơn giản là chỉ cần khôi phục 2 hạng xe kéo như trước đây. Đó không phải vì tất cả những xe này đều có bánh cao su mà vì không còn có những chiếc xe kéo thuộc hai hạng nữa. Thực tế này hiện đang tồn tại ở các thành phố khác tại khu vực Viễn Đông. Việc lập lại 2 hạng xe kéo trong điều kiện dưới đây sẽ tự động dẫn tới việc các xe kéo sạch sẽ và tiện nghi xuất hiện trở lại mà không làm tổn thương hay làm mất lòng người nào.

5. Cần phải thử nghiệm - Hiện có khoảng 1.700 xe kéo đang lưu thông, tất cả đều rất bẩn, nhất là vào mùa mưa. Do đó, chúng ta có thể sử dụng 300 chiếc hạng nhất và 1.400 chiếc hạng nhì. Hai hạng này được phân biệt rõ bởi thùng xe và kiểu dáng theo thể thức dưới đây:

Xe hạng nhất

- Màu xe: Màu gỗ đánh verni (màu vàng) giống như trước đây

- Trang phục của phu xe: Màu xanh có viền trắng.

- Cảnh sát chịu trách nhiệm kiểm soát việc các chủ xe hàng ngày có tuân thủ các quy định như: Rửa và khử trùng xe; thay vải bọc ghế; mui xe và bọc xe phải kín.

- Phu xe: Phải nắm vững các quy định về lưu thông trong thành phố và đủ sức khỏe để kéo một người Âu.

- Phí vận chuyển phải được niêm yết trên xe, chẳng hạn như:

+ Cuốc 10 phút: 10 xu;

+ Cuốc trên 10 phút: 25 xu;

+ 25 xu/giờ có nghỉ và 20 xu/giờ kể từ giờ thứ 2

+ 30 xu/giờ không nghỉ và 25 xu/giờ tính từ giờ thứ 2

Xe hạng nhì

- Màu xe: Màu ghi

- Trang phục của phu xe: Màu ghi

- Cảnh sát chịu trách nhiệm kiểm tra độ chắc chắn của xe.

- Phu xe: Bất kỳ phu xe hay hành khách là người bản xứ hay người Âu đều phải nói tiếng An Nam.

- Phí vận chuyển: Không có bảng giá niêm yết. Thực tế cho thấy trước khi kéo xe, phu xe và hành khách thường hay mặc cả về giá cả, kể cả hành khách là người bản xứ giàu có.

Hệ quả của mô hình tổ chức kiểu này

Giống như phần lớn người dân, ngay cả khi những người An Nam hay người Hoa giàu có cũng thường xuyên mặc cả giá từ 3-5 xu đối với mỗi cuốc thông thường, họ thường sử dụng xe hạng nhì, nhất là những người phải mang theo đồ đạc bẩn thỉu.

Theo kết quả khảo sát, con số 300 xe kéo hạng nhất ban đầu rất có thể sẽ tăng lên hoặc giảm đi.

Chúng ta nên thử nghiệm cách làm này bởi nó không làm tổn thương ai cả. Khi chở khách, phu xe phải mặc trang phục sạch sẽ, màu trắng hoặc bằng vải dạ và buộc phải thay hàng ngày. Tuy nhiên hiện nay, thay vì giặt giũ các tấm vải bọc ghế, các phu xe lại tìm cách che dấu vết bẩn. Mà yếu tố cơ bản nhất trong vấn đề vệ sinh là việc thay giặt thường xuyên. Trong trường hợp dịch bệnh, những chiếc xe kéo này chính là các ổ vi khuẩn. Vậy điểm quan trọng của việc ban hành các thông tư lớn về vệ sinh và điều trị dự phòng là gì nếu chúng ta để dịch bệnh lây lan và biến một loạt các xe kéo ở Hà Nội thành “xe thổ tả”?

Hãy để các nhà cầm quyền và ủy viên hội đồng thành phố dành một chút thời gian, hay chí ít là tưởng tượng để quên mất rằng họ đang sở hữu những chiếc xe ô tô hạng sang, hãy để họ nghĩ một chút đến thân phận hèn mọn của những người đóng thuế, rằng một ngày nào đó, bản thân họ hoặc con cái của họ có thể đột xuất phải hạ cố đi một chiếc xe kéo công cộng và bị lây bệnh ghẻ hoặc bệnh phong từ đó, nếu không phải là bệnh dịch hạch hoặc bệnh tả…. Hãy để họ một lần thể hiện lòng vị tha và quan tâm đến lợi ích công cộng hơn là những lời có cánh.

Ngài Công sứ-Đốc lý mới và thân thiện của chúng ta sẽ có cơ hội tuyệt vời để thực hiện bước tiếp theo, mang lại cho thành phố tốt đẹp của mình danh tiếng vốn có mà những chiếc xe kéo đã làm mất đi kể từ năm 1924.

Nguồn:

Hồ sơ 4353, phông Tòa Đốc lý Hà  Nội, năm 1937-1938.