12:00 AM 13/08/2022  | 

Nếu được hỏi về những kỷ niệm đậm sâu của cá nhân tôi liên quan đến Trung tâm Lưu trữ quốc gia I, câu trả lời chắc có lẽ là các cuộc hẹn. Có những cuộc hẹn nằm trong trí tưởng tượng, có những cuộc hẹn có tính định mệnh đối với sự nghiệp của tôi, cả những cuộc hẹn tình cờ nhưng dư vị thì còn mãi.

 

Trụ sở Trung tâm Lưu trữ quốc gia I tại 31B Tràng Thi.

Có hẹn với...Paul Boudet

Khoảng những năm 2003-2004, tôi được tham gia một nhánh rất nhỏ của đề tài cấp Nhà nước về “Lịch sử Chính phủ nước CHXHCN Việt Nam”. Nhiệm vụ của chúng tôi là tra cứu Công báo hiện đang bảo quản tại Thư viện Quốc gia Việt Nam và sưu tầm tất cả các văn bản hành chính về sự thay đổi bộ máy nhà nước qua các giai đoạn. Trung tâm Lưu trữ quốc gia I là tòa nhà do người Pháp xây dựng nằm ngay sát Thư viện Quốc gia số 31 Tràng Thi, Hà Nội. Rất nhiều lần, sau khi gửi xe để vào Thư viện, tôi đều đánh mắt sang tòa nhà lưu trữ bên cạnh. Và có lần, trên cửa sổ tầng 2 của Lưu trữ, tôi nhìn thấy nhân dáng một ông Tây đi thoáng quá. Ông mặc bộ vest, áo sơ mi trắng...và hình như có thắt nơ ở cổ. Không hiểu sao, trong đầu tôi có một liên tưởng nực cười và trẻ con. Tôi cứ tự suy cái bóng dáng ông Tây đó chính là Paul Boudet - Giám đốc Sở Lưu trữ và Thư viện Đông Dương. Những lần đi đọc tài liệu thư viện sau đó, tôi cố gắng gửi xe thật sát với bức tường ngăn giữa Thư viện và Lưu trữ mà dưới thời Pháp thuộc chắc chắn không tồn tại và hướng mắt lên tầng 2 để được nhìn thấy Paul Boudet - bằng xương bằng thịt một lần nữa... Đến tận bây giờ - khi Trung tâm Lưu trữ quốc gia I đã chuyển trụ sở mới, tôi vẫn giữ thói quen này mỗi lần đến Thư viện. Cuộc hẹn với Trung tâm Lưu trữ quốc gia I của tôi thời điểm đó thật “liêu trai” và hoang hoải.

Trụ sở Trung tâm Lưu trữ quốc gia I hiện nay tại số 05 Vũ Phạm Hàm, Yên Hòa, Cầu Giấy, Hà Nội

Có hẹn với... tài liệu lưu trữ thời Pháp thuộc

Ước mơ được vào Trung tâm Lưu trữ quốc gia I để nghiên cứu tài liệu một cách có chủ đích và mục tiêu rõ ràng trở thành hiện thực vào khoảng năm 2009. Khi đó, tôi được vinh dự trợ giúp một đoàn công tác của Trường Đại học Tổng hợp Aix - Marseille, Cộng hòa Pháp sang nghiên cứu tài liệu về kịch Pháp ở Đông Dương. Lần đầu tiên, tôi được tiếp xúc với tài liệu lưu trữ của Trung tâm. Những tài liệu úa vàng, chữ được viết tay như “rồng múa” hoặc được đánh máy, bề mặt giấy là các sợi xenlulo giống như sợi vải thô được dệt lại một cách khéo léo... và đặc biệt là mùi của tài liệu, thứ mùi rất đặc biệt. Sau này, có cơ hội nghiên cứu tài liệu tại nhiều Lưu trữ trong và ngoài nước, tôi nhận ra cái mùi vị rất quen thuộc này của tài liệu lưu trữ mà tôi được hít hà lần đầu tiên tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia I. Tôi xin tạm gọi đó là “Mùi vị của Lưu trữ” giống như cuốn sách có tên tiếng Pháp là "Le gout des Archives" của nữ tác giả Arlette Farge (Nguyên Giám đốc Nghiên cứu của Trung tâm Nghiên cứu Quốc gia Pháp) - một nhà sử học có niềm đam mê với tài liệu lưu trữ. Và trong những cuộc hẹn sau đó với tài liệu lưu trữ của Trung tâm Lưu trữ quốc gia I, tôi đã thay đổi quan niệm của mình từ trong ý thức. Tôi không phải đi đọc tài liệu lưu trữ mà là đi “ngắm” tài liệu lưu trữ.  

Có hẹn với... những người làm lưu trữ

Cuộc hẹn có tính bước ngoặt trong sự nghiệp của tôi là với TS. Đào Thị Diến (tôi hay gọi là Madame Diến hoặc Madame d’Archives) - Nguyên Trưởng phòng Tổ chức sử dụng tài liệu của Trung tâm Lưu trữ quốc gia I. Trong một lần dẫn sinh viên tham quan tại Trung tâm, khi đó trụ sở vẫn ở Tràng Thi, chính cô Diến là người làm “thức tỉnh” vốn tiếng Pháp được vừa học vừa chơi từ năm cấp 2 của tôi và thôi thúc việc hiện thực hóa giấc mơ non trẻ của người mới biết đến nước Pháp qua sách vở, đó là hàng ngày được trèo lên tháp Eiffel để tập thể dục. Lời Cô nói lúc chia tay sau khi kết thúc buổi tham quan về việc phải học lại tiếng Pháp và làm luận án tại Pháp đã tác động mạnh mẽ đến những quyết định tương lai của cá nhân tôi. Giấc mơ của tôi đã trở thành hiện thực từ cuộc hẹn với Mme Diến.

Tiếp sau Mme Diến, những cán bộ của Trung tâm - từ những cán bộ lưu trữ xinh đẹp đến các lãnh đạo Trung tâm năng động, quyết đoán - dần dần trở thành những gương mặt rất đỗi thân thiết với cá nhân tôi. Những công việc của các anh, chị, em tại Lưu trữ quốc gia I đã tạo ra sự gắn kết rất tự nhiên và chân thành của những người làm nghề lưu trữ, trong đó có cá nhân tôi. Ngay trong đỉnh điểm của dịch bệnh Covid, tôi và các độc giả thân thiết vẫn được gặp các anh, chị thông qua các triển lãm trực tuyến cực kỳ hấp dẫn. Các anh, chị không bao giờ lỗi hẹn với độc giả cũng như với cá nhân tôi. Chỉ có tôi, và cả nhiều độc giả, đôi khi trong dòng đời nhiều biến động, đã đôi lần lỡ hẹn với Trung tâm. Bài viết này như một sự tri ân, một tình cảm rất chân thành của tôi mà nhiều khi không bày tỏ được bằng lời xin gửi đến tất cả các cán bộ của Trung tâm Lưu trữ quốc gia I. Tôi đã, đang và chắc chắn sẽ còn rất nhiều những cuộc hẹn thú vị nữa với tài liệu lưu trữ, với con người của Trung tâm Lưu trữ quốc gia I và với cả Paul Boudet... trong tưởng tượng của tôi nữa.

TS. Cam Anh Tuấn