03:18 PM 25/07/2022  | 

Là một người hoạt động năng nổ trong lĩnh vực báo chí, từng điều hành tòa soạn “Đại Việt Tân Báo” và Revue Franco-Annamite, Ernest Babut đã nhiều lần dùng ngòi bút bênh vực người Việt trước những áp bức, bất công dưới sự cai trị của chính quyền thuộc địa. Năm 1908 khi xảy ra sự kiện Hà thành đầu độc [i], chứng kiến sự đàn áp dã man đối với những người tham gia vụ binh biến, trong một bài báo đăng trên tờ Pages Libres, Ernest Babut đã chỉ trích gay gắt quyết định này của Hội đồng đề hình.

Trước hết, ông đặt câu hỏi về mức độ cần thiết của một bản án quá ư hà khắc: Sau âm mưu đầu độc vào ngày 27 tháng 6 vừa qua mà một bộ phận quân đồn trú Pháp tại Hà Nội là nạn nhân, Toàn quyền Đông Dương đã thành lập một Hội đồng đề hình để xét xử các tác giả và đồng lõa của vụ mưu sát. Biện pháp này có cần thiết hay không? Những tòa án đặc biệt luôn là một biện pháp nguy hiểm. Phán quyết của những tòa án này luôn đáng ngờ. Không thể phủ nhận rằng sự kiện ngày 27 hết sức nghiêm trọng. Nhưng tình hình chung ở Bắc Kỳ có đủ để biện minh cho sự đàn áp khắc nghiệt này hay không? Có vẻ như hàng loạt các sự kiện đã chỉ ra điều ngược lại.

Ông cũng hoài nghi năng lực của những người thi hành pháp lý: Hội đồng đề hình này gồm những ai? Gồm một Quan cai trị các sở dân sự, chủ tịch; 1 đại úy pháo binh thuộc địa, thẩm phán; 1 lục sự - thư ký và 1 Biện lý nước Cộng hòa. Việc thẩm cứu vụ án cũng được giao cho một quan cai trị.

Vậy là, trong tòa án này chỉ có duy nhất một thẩm phán chuyên nghiệp. Như vậy có lẽ không đủ bảo đảm về mặt pháp lý. Hơn nữa, tại sao không chọn người trong số các quan cai trị có bằng cử nhân hoặc tiến sĩ luật. Mà lại chọn hai quan cai trị vốn chỉ là cựu quân nhân, một người là sĩ quan, người còn lại là hạ sĩ quan? Cả hai đến Bắc Kỳ trong hoặc ngay sau cuộc chinh phục, tức là trong một khoảng thời gian chẳng đáng là bao so với cuộc đời của một người bản xứ.

 

Những người bị bắt trong vụ Hà thành đầu độc (nguồn: sưu tầm)

 

Quan trọng hơn cả, ông cho rằng Hội đồng đề hình đã thiếu công tâm khi tuyên án, do liên tục phải hứng chịu áp lực dư luận: Hội đồng này đã hoạt động ra sao cho đến nay? Hội đồng có được ngồi trong không gian yên tĩnh cần thiết với mỗi tòa án không? Các thẩm phán có được giải tỏa khỏi mọi áp lực không? Họ có thể tuyên bố bản thân được hoàn toàn tự do cân nhắc hay không? Chúng tôi muốn tin vậy nhưng nguyên cớ để hoài nghi lại quá nhiều.

Trước hết, hãy nhắc lại vụ biểu tình bỉ ổi diễn ra ở Hà Nội ngày 30 tháng 6. Một đám đông gào thét và hoảng loạn xông vào Phủ Toàn quyền yêu cầu lập tức tử hình các bị cáo. Đám đông này chắc hẳn chỉ là một phần nhỏ dân chúng Pháp tại thuộc địa. Dù vậy, những tiếng la ó kia chẳng lẽ không khiến các thành viên Hội đồng Đề hình tức giận hay sao? Mà họ thì đặc biệt cần sự bình tĩnh và khách quan tuyệt đối.

Họ còn phải chịu áp lực kinh khủng hơn từ phía hàng trăm tờ báo Bắc Kỳ. Thật không thể hình dung nổi cái tông giọng tức giận đến mê sảng của những tờ báo này. Mà đó không phải sự bùng nổ của một cơn phẫn nộ nhất thời. Suốt mấy tháng qua, lúc nào cũng nghe thấy những tiếng hận thù ngày càng tăng. Những lời khuyên đáng sợ đến tai các thành viên của Hội đồng đề hình mỗi ngày. Tờ báo ráo riết thực hiện chiến dịch đẫm máu này nhất là Tương lai Bắc Kỳ, cơ quan chính thức của các hội truyền giáo.

Người ta nhắc đi nhắc lại với các thẩm phán rằng họ phải trấn áp không khoan nhượng. Họ không được để bản thân bị ngăn trở bởi những băn khoăn nhân đạo, trong khi ở Chính quốc thì những băn khoăn như vậy không có gì sai trái. Họ cũng chẳng cần bận tâm về vấn đề hợp pháp. Tóm lại, nhiệm vụ của họ là đưa ra bản án chóng vánh và đáng sợ.

Người ta cũng không cho các bị cáo dùng người bào chữa. Quyền lợi này không phù hợp với những người An Nam đã tìm cách đầu độc người Pháp. Người ta chê cười những luật sư đã chấp nhận bào chữa cho họ. Người ta cực lực công kích họ dám lấy pháp lý ra làm phương tiện biện hộ.

Đó là thời điểm diễn ra bầu cử hội đồng thành phố, tình cờ là một trong những luật sư nói trên lại có tên trên danh sách các ứng viên đăng trên tờ Tương lai Bắc Kỳ. Ngay lập tức tờ báo tuyên bố loại bỏ ứng viên này. Nhưng vị luật sư tuyệt không chấp nhận. Ông quyết tâm trở thành ủy viên hội đồng thành phố. Ông nhanh chóng chứng minh bản thân vô tội, trong một phiên hòa giải công khai khi gặp phải những lời chỉ trích tương tự, ông một lần nữa đưa ra lời giải thích.

Những lời giải thích này quái gở đến nỗi khó tin. Chính tờ Tương lai Bắc Kỳ đã tường thuật sự việc; vào lúc nửa đêm, ông Mézières (tên của vị luật sư) bác bẻ một cách vô cùng khéo léo và hùng hồn trước hết là ông Sarrasy, sau đó đến những lời cáo buộc đáng sợ nhằm vào mình. Ngay sau những câu nói đầu tiên của ông, công chúng đã bị chinh phục và khi vị luật sư khôn ngoan - người sau này sẽ là một ủy viên hội đồng khôn khéo - chứng minh rằng thay vì nỗ lực loại bỏ án phạt nghiệt ngã cho những kẻ đầu độc, chính ông là người sẽ khiến chúng phải chết, một tràng pháo tay đã nổ ra. Chỉ có vậy mà ông ta đã được tâng bốc.

Chẳng ích gì khi nói thêm rằng ông Mézières đã trúng cử, bất chấp những phát ngôn ghê tởm của mình. Điều đó cho thấy ảnh hưởng tai hại của những lời kích động trên các tờ báo đối với tinh thần của rất nhiều người Pháp ở Bắc Kỳ. Và do kiểu tuyên truyền điên rồ này đã đánh gục họ, kể cả những người lẽ ra phải vô cùng thận trọng do đặc thù công việc, chẳng lẽ ta không có quyền lo sợ rằng sự lây nhiễm này sẽ lan đến các thành viên của Hội đồng đề hình. Giá như họ được bảo vệ bằng một ý thức pháp lý vững chắc! Nhưng họ chỉ là những thẩm phán nhất thời, họ chẳng hiểu lắm về công việc phù phiếm của mình.

Hơn nữa, họ đã thể hiện sự vô tri này qua cái cách họ hiểu và tiến hành vụ kiện. Tất cả các sự việc đều liên quan mật thiết vì vậy các bị cáo phải được cùng xét xử. Đó là cách duy nhất để tìm ra sự thật và tránh sai lầm. Một luật sư đệ trình luận đề pháp lý này, vốn chỉ là biểu hiện của lương năng và công bằng. Các kết luận của ông bị bác bỏ. Bị kẹt giữa những đòi hỏi của pháp lý và sự phẫn nộ của công chúng, các thẩm phán không được phép chần chừ nữa, tờ Tương lai Bắc Kỳ viết. Đó chẳng phải là bằng chứng cho thấy Hội đồng Đề hình lo thỏa mãn cơn giận của một nhóm thiểu số ưa quấy rối hơn là hoàn thành tốt nhất công việc xét xử của mình? Để làm dịu một bộ phận dư luận kích động, họ sẵn sàng tàn sát.

Mọi cách thức đều hiệu quả để đẩy Hội đồng Đề hình theo con đường trấn áp mù quáng và tàn bạo. Hết hăm dọa đến nịnh nọt. Thậm chí, người ta còn đề nghị trao Bắc đẩu bội tinh cho quan cai trị chỉ đạo vụ kiện. Người ta mệnh danh cho ông là Người cứu vớt thuộc địa. Người ta còn định kiến nghị lên cơ quan công quyền xin trao thưởng cho ông.

Cho nên, dưới tất cả những sự kích động này, nhiệt huyết của các thẩm phán không một khắc nào suy giảm. Vào ngày 01 tháng 9, họ tuyên 11 án tử, trong đó 9 người đã bị hành quyết, 1 án khổ sai chung thân, tổng án của 18 người còn lại là 120 năm khổ sai chung thân và 7 năm tù.

Trong một vụ binh biến không khiến người Pháp nào mất mạng, ông Ernest tự hỏi “hình phạt như vậy còn chưa đủ khủng khiếp hay sao?”. Và ông kêu gọi “đừng dựng lên rào cản bằng thác máu không thể vượt qua giữa người An Nam và người Pháp[ii].

 


[i] Là một cuộc binh biến do những binh lính yêu nước người Việt trong quân đội Pháp phối hợp với các sỹ phu và nghĩa quân Đề Thám thực hiện. Theo kế hoạch, các đầu bếp người Việt trong trại lính Pháp dưới sự chỉ huy của cụ Hai Hiên sẽ dùng cà độc dược để đầu độc binh lính Pháp thuộc Trung đoàn pháo binh số 4 đóng trong thành Hà Nội. Sau đó báo hiệu để các cánh quân của Đề Thám tấn công các trại lính Pháp ở Đồn Thủy, Cửa Bắc, Ngọc Hà, tiến tới đánh chiếm phủ Toàn quyền Đông Dương, Tòa Thống sứ Bắc kỳ và Bộ Tham mưu quân đội Pháp. Tuy nhiên, kế hoạch bị bại lộ dẫn đến thất bại và những người tham gia bị đàn áp dã man. (theo hoalo.vn).

[ii] Theo hồ sơ 46450, phông Phủ Thống sứ Bắc Kỳ.

Bùi Hệ