10:47 PM 14/06/2020  | 

Khối tài liệu hành chính tiếng Pháp của các phông tài liệu lưu trữ giai đoạn trước Cách mạng tháng Tám năm1945 hiện đang bảo quản tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia I Hà Nội là nguồn tư liệu rất quan trọng và quý giá, phục vụ có hiệu quả cho các nhu cầu nghiên cứu về nhiều mặt, hàng nghìn lượt nhà nghiên cứu trong nước và nước ngoài đến từ nhiều quốc gia trên thế giới trong suốt hơn nửa thế kỷ qua.

Khối tài liệu này được bảo quản tại Kho Lưu trữ Trung ương của Đông Dương thời kỳ thực dân Pháp xâm chiếm Đông Dương ở số nhà 31B phố Tràng Thi, Hà Nội. Đây là một trong 05 Kho Lưu trữ của Đông Dương trước đây, được thành lập theo nghị định do viên Toàn quyền Đông Dương Alberrt Saraut ký ngày 26-12-1918.

Trước khi buộc phải rút hoàn toàn khỏi Việt Nam, thực dân Pháp đã ký với Bảo Đại lúc đó với tư cách là Quốc trưởng (Chef d’Etat) của “Quốc gia Việt Nam” (Etat du Việt Nam) bản Hiệp ước năm 1950 (Convention 1950) cho phép Pháp mang một số lượng lớn hồ sơ thuộc một số phông lớn và quan trọng của Kho Lưu trữ TW Đông Dương về Pháp, như các phông: Đô đốc và Thống đốc (Fonds des Amiraux et Gouverrneurs), Phủ Toàn quyền Đông Dương (Fonds du Gouvernement général de l’Indochine), Phủ Thống sứ Bắc kỳ (Fonds de la Résidence supérieure au Tonkin)… gây nên sự thiếu hụt tài liệu và đã phần nào gây nên sự hụt hẫng và tiếc nuối cho một số nhà nghiên cứu cả trong và ngoài nước.

 

 

Một số trang của bản Hiệp ước Pháp - Việt năm 1950 về phân định tài liệu lưu trữ

Hiện số tài liệu này đang được lưu giữ tại kho Lưu trữ Quốc gia Hải ngoại (Archives nationales d’Outre-mer) ở Aix-en-Provence, Cộng hòa Pháp.

Bản Hiệp ước là văn bản bằng tiếng Pháp với tiêu đề là: “Convention franco-vietnamienne en 1950 sur le partage des archives” (Hiệp ước Pháp-Việt năm 1950 về phân định tài liệu lưu trữ) được ký ngày 15-6-1950 giữa Bảo Đại, lúc đó với tư cách là “Quốc trưởng” (Chef d’Etat) của “Quốc gia Việt Nam” (Etat du Việt Nam) và Léon-Pignon-Cao ủy của Pháp ở Đông Dương (Haut Commissiare de France en Indochine), đại diện cho Chính phủ Pháp. Chúng tôi dịch toàn văn, xin gửi tới bạn đọc để tham khảo.

Khoản mục I

Mục đích của Hiệp ước

Điều 01: Mục đích của Hiệp ước là:

1. Chuyển giao cho Chính phủ Việt Nam:

a) Quyền được giữ tài liệu về Việt Nam mà đến thời điểm này (thời điểm ký Hiệp ước) số tài liệu đó đang do Nha Lưu trữ và Thư viện Đông Dương (Direction des Archives et des Bibliothèques de l’Indochine) lưu giữ;

b) Một phần số tài liệu do Nha Lưu trữ và Thư viện Đông Dương đang bảo quản sẽ được thừa nhận là của Việt Nam theo các điều khoản cụ thể dưới đây.

2. Chứng thực theo các thể thức pháp lý về số tài liệu đã được chuyển giao giữa hai bên;

3. Định ra các thể thức về việc chuyển giao nhân viên, tài sản, nhà cửa… thuộc về Việt Nam của Nha Lưu trữ và Thư viện Đông Dương.

Điều 02: Hiệp ước này liên quan tới:

1. Kho Lưu trữ Trung ương của Đông Dương ở Hà Nội;

2. Kho Lưu trữ của Nam Kỳ ở Sài Gòn.

Điều 03: Những điều khoản của Hiệp ước này chỉ đề cập đến việc phân định số tài liệu đã nộp lưu và bảo quản tại hai Kho Lưu trữ nêu trên, không kể đến số tài liệu lưu trữ hiện đang bảo quản tại các công sở. Những lọai tài liệu lưu trữ này sẽ được chuyển giao cho Chính phủ Việt Nam cùng lúc với các công sở có liên quan trong những điều kiện được quy định bằng những văn bản về chuyển giao các công sở này.

Khoản mục II

Vấn đề chuyển giao quyền hạn

Điều 04: Gồm những quyền hạn sau đây được chuyển giao:

1. Xử lý và tiếp nhận việc nộp lưu tài liệu do các công sở giao nộp;

2. Bảo quản, sắp xếp và sử dụng tài liệu của các công sở ấy;

3. Bảo quản, sắp xếp và sử dụng tài liệu được thừa nhận là của Việt Nam.

Điều 05: Sự chuyển giao này bao gồm cả sự xác nhận về mặt pháp lý về sự chuyển giao cho Chính phủ Việt Nam các quyền hạn của Nha Lưu trữ và Thư viện Đông Dương đối với khối tài liệu của Nam Kỳ đến ngày 14-02-1948.

 

Khoản mục III

a) Vấn đề phân định tài liệu lưu trữ

 

Điều 06: Việc phân định tài liệu lưu trữ của các quốc gia hiện đang bảo quản tại Nha Lưu trữ và Thư viện Đông Dương sẽ do một Ủy ban hỗn hợp (Commission mixte) gồm đại diện của Việt Nam, Pháp, Cam-pu-chia và Lào đảm nhận.

Tài liệu lưu trữ được hình thành bởi các cơ quan công quyền hoặc các cơ quan Trung ương không thể chia tách hoặc nếu chia tách sẽ làm giảm tác dụng của tài liệu sẽ được tập trung vào một phông lưu trữ chung thuộc Liên bang.

Sự phân định tài liệu lưu trữ giữa Chính phủ Việt Nam và Pháp sẽ được thực hiện theo các nguyên tắc dưới đây (điều 07, 08).

Điều 07: Trả về cho Chính phủ Việt Nam các loại tài liệu sau:

1.Tài liệu lưu trữ của Chính phủ Nam triều và Kinh lược đang bảo quản tại  Nha Lưu trữ Trung ương;

2. Tài liệu của các cơ quan hành chính cấp kỳ của Bắc Kỳ, Trung Kỳ, và Nam Kỳ, các cơ quan chuyên môn cùng cấp,  các cơ quan cấp tỉnh, thành phố và các xã, hội đồng quản hạt.

Điều 08: Tài liệu thuộc quyền sở hữu của Chính phủ Pháp bao gồm:

1. Tài liệu của Chính quyền Pháp hình thành trước khi lập Liên hiệp Đông Dương (Union indochinoise);

2. Tài liệu của Văn phòng Phủ Toàn quyền Đông Dương và các phòng, ban của Phủ Toàn quyền;

3. Tài liệu của Phủ Thống sứ Bắc kỳ (La Résidence supérieure au Tonkin) và Phủ Thống đốc Nam kỳ (Le Gouvernement de la Cochinchine), gồm có:

- Tài liệu của văn phòng Phủ Thống sứ Bắc kỳ và các cơ quan, công sở của Pháp;

- Tài liệu của các tòa án Pháp, tài liệu về sinh, tử, giá thú của người Pháp (Etats civils français) và tài liệu về nhân sự;

- Tài liệu của Văn phòng Tỉnh trưởng, Văn phòng Phủ Công sứ và Đốc lý, và tất cả tài liệu lưu trữ về chính trị, ngoại giao, quân sự hoặc tư nhân.

b) các vấn đề phụ trợ

Điều 09: Việc sử dụng các bộ mục lục sẽ do Ủy ban (được quy định theo điều 06 trên đây) quyết định.

Điều 10: Các bên ký kết Hiệp ước cam kết theo tinh thần hữu nghị, hợp tác tạo thuận lợi cho việc chuyển giao tài liệu phù hợp với các quy định. Tài liệu của Chính phủ Pháp để lại ở Việt Nam chỉ được đưa ra công chúng ít nhất 40 năm sau kể từ khi ký văn bản hiệp ước này.                                            

Khoản mục IV

Nhà cửa, trang thiết bị

Điều 11: Việc chuyển giao, sở hữu nhà cửa, trang thiết bị sẽ thực hiện theo Hiệp ước riêng về lĩnh vực công sản.

Điều 12: Sẽ lập biên bản về bàn giao tài sản khi tiến hành việc chuyển giao.

Điều 13: Tài liệu lưu trữ của các cơ quan Trung ương hiện đang bảo quản tại các Kho Lưu trữ sẽ được chuyển giao cho Việt Nam sau khi Chính phủ Việt Nam và Cao ủy Pháp bàn bạc và thỏa thuận.

 

Khoản mục V

Chuyển giao nhân viên

 

Điều 14: Nhân viên sẽ ở lại các công sở đến khi hoàn tất các công việc của Ủy ban được thành lập theo điều 06 trên đây.

Việc chuyển giao nhân viên giữa Việt Nam và Pháp sẽ thực hiện theo các điều khoản của Hiệp ước liên quan đến viên chức. Một danh sách viên chức chuyển giao sẽ được lập để thực hiện.

 

Khoản mục VI

Điều khoản quá độ

Điều 15: Đến khi hoàn tất các công việc của Ủy ban (lập theo điều 06 trên đây) thì việc quản lý các phông tài liệu (sẽ được đưa ra phân chia) giữa hai bên Việt Nam và Pháp sẽ do Chính phủ Pháp đảm nhiệm.

Điều 16: Vấn đề tài chính tạm thời cho hoạt động của Nha Lưu trữ Trung ương cho đến khi hoàn tất các công việc của Ủy ban Bàn giao sẽ được thực hiện bằng một khoản kinh phí đặc biệt.

 

Khoản mục VII

Hiệu lực của Hiệp ước

Điều 17: Hiệp ước này có hiệu lực ngay sau khi ký ./.

         

                                                                                                                                            Sài Gòn, ngày 15 tháng 6 năm 1950

Léon-Pignon

Đã ký

Bảo Đại

Đã ký

 

Trần Văn Hữu

Đã ký

 

Theo tài liệu: Việt Nam “Documentation - Développement” của Bertrand Cadiot (Média autonomie développement)   năm 1983.

Đinh Hữu Phượng