Hàng năm, vào khoảng hạ tuần tháng Chạp (từ ngày 20 trở đi), triều đình sai Khâm thiên giám chọn ngày tốt để cử hành Lễ Phất thức. Nội các trình danh sách các Hoàng thân, các quan Văn, Võ vào hàng nhất, nhị phẩm, nhân viên Viện Cơ mật và Nội các để nhà Vua chọn lựa.

Bảo tỷ là ấn của vương triều nhà Nguyễn, là loại hình thuộc đồ Ngự dụng của Vua và hoàng gia, đặt ở điện Trung Hòa. Khi có việc cần đóng ấn thì mới làm sớ tâu xin, rồi theo cung giám bưng ra để dùng. Năm Minh Mệnh thứ 18 (1837), nhà Vua ban dụ quy định nghi thức cử hành Lễ Phất thức của triều đình: “Nay định lấy năm nay làm đầu, đến ngày phong ấn, do Thái giám bưng các hòm Bảo tỷ, Kim sách, Kim bài, Phù tín ra chia đặt lên trên các bàn ở gian chính giữa điện Cần chánh. Các viên kỳ trước do Nội các làm danh sách kê tên, như các hoàng tử đã được phong tước, và các quan văn võ nhất phẩm đại thần cho đến viện Cơ mật, Nội các, các viên ta đã khuyên ra, đến ngày phong ấn đều mặc mũ áo đến các án ở điện Cần chánh kính cẩn xem xét lau chùi mọi Bảo tỷ và các hạng Kim sách, Kim bài, Phù tín. Xong việc bỏ vào hòm ấn khóa lại và dán niêm phong cho cẩn mật, rồi cho quan Thái giám bưng dâng rồi vẫn kính cẩn cất giữ như trước, để tỏ rõ sự thận trọng. Từ nay về sau, nên theo giữ như thế mà làm để cho rõ ràng phép tốt mãi về sau”[1].

Trước ngày phong ấn, Nội các dâng bản danh sách các thành viên tham gia phụng hành Lễ Phất thức để nhà vua xét duyệt. Đó là các Hoàng tử (đã được phong tước), các đại quan Văn, Võ vào hàng Nhất phẩm các viên Trưởng quan thuộc Cơ mật viện và Nội các[2]. Ngày 17 tháng Mười hai năm Minh Mệnh thứ 18 (1837) Nội các tấu trình nhà Vua khuyên son chọn Hoàng thân và các quan viên tham gia Lễ Phất thức như: Hoàng trưởng tử Trường Khánh công Miên tông và các Hoàng tử Thọ Xuân công Miên Định, Ninh Thuận công Miên Nghi, Phú Bình công Miên An; Đô thống Thự Chưởng phủ Phạm Hữu Tâm, Đô thống Nguyễn Tăng Minh; Quan viên Cơ mật viện Trương Đăng Quế, Phan Thanh Giản; Quan viên Nội các Lâm Duy Nghĩa, Lê Khánh Trinh[3].

Tại điện Cần chánh, sáu chiếc tủ gỗ lớn là nơi cất giữ các bảo vật như ấn bằng vàng, ấn ngọc, thủy tinh, gọi chung là bảo tỷ của Hoàng cung; Các loại kim sách, kim bài, phù tín; Ngọc điệp, bảo kiếm của Vua Gia Long, …Những chiếc tủ này vốn được niêm phong, chỉ được mở ra trước sự hiện diện của Vua và hội đồng Phất thức.

Đến ngày cử hành lễ Phất thức, các thành viên tham gia phụng hành lễ Phất thức tập trung tại điện Cần chánh. Các hòm Bảo tỷ, Long bài, Phù tín và Trân bảo được đem ra, chia đặt trên các án ở gian giữa điện Cần chánh do Bộ Lễ chuẩn bị sẵn. Sau khi nhà Vua ngự điện, những hòm ấn này mới được mở ra, kiểm đếm và lau chùi sạch sẽ bằng nước thơm nấu từ các loại hoa. Riêng hòm ấn Truyền quốc chi bảo không mở ra mà chỉ kiểm soát, sau đó chính tay nhà Vua viết và dán niêm phong. Sau khi lau chùi xong, các bảo tỷ lại được cất vào tủ như cũ, khóa lại, bên ngoài niêm phong bằng một mảnh lụa nhỏ có đóng dấu Hoàng phong, quan Nội giám bưng đệ và làm sớ tiến dâng kèm theo. Sau lễ này, triều đình nghỉ Tết, tạm ngưng việc công việc triều chính. Đầu năm mới, sau khi làm lễ “Khai ấn”, ấn mới được tiếp tục sử dụng trở lại để giải quyết công việc.

Ghi chép về nghi thức của Lễ Phất thức trên bản phúc ngày 24 tháng Chạp năm Duy Tân thứ 2 (1909) của Miên Lịch: “Hôm nay lau chùi bảo tỷ. Chúng thần kính tới điện Cần chánh bọn Thái giám Nguyễn Phượng kính đưa tới các tráp thực lục tôn đồ Phả diệp. Bảo tỷ. Kim bài, ngọc bài nha bài, quan phòng, phù tín, cờ kiếm. Chúng thần vâng đưa thư sách đối chiếu kiểm tra. Chúng thần hội đồng kính kiểm. Vâng lau chùi mọi việc đã xong đưa hoàng phong niêm phong đánh dấu cẩn mật. Trong đó có dấu Ngự tiền chi bảo và Văn lý mật sát cùng trữ vào một hòm, hai tráp vương mệnh bài, năm tráp môn bài giao Thái giám vâng giữ. Ngoài ra các hòm tráp giao cho Hiệp lãnh Hà Văn Luân ở Thị vệ xứ chiếu theo số hòm tráp đặt tại điện Cần chánh canh giữ, sẽ do phủ Phụ Chính thần tuân lệ kính làm hai bản A,B tiếp tục tiến vào. Dám xin trình bầy đợi chỉ lục giao thực hiện”[4].

Châu bản ghi chép về Lễ Phất thức cuối cùng của nhà Nguyễn là bản tấu ngày 23 tháng Chạp năm Bảo Đại thứ 19 (05.02.1945) của Ngự tiền văn phòng: “phụng theo lệ đến 26 tháng Chạp năm nay sẽ làm Lễ Phất thức tại điện Càn thành. Nay liệt kê các đại thần trong Hội đồng Thượng thư, Phủ Tôn nhân và các quan văn võ nhị phẩm trở lên tham gia Lễ Phất thức” [5]. Như vậy, trước ngày triều Nguyễn cáo chung, kim bảo tỷ vẫn được bảo quản trong điện Càn thành và thực hiện các nghi lễ theo quy định. Triều Nguyễn luôn nghiêm cẩn gìn giữ những kim ngọc bảo tỷ, nên hiện nay số hiện vật này vẫn còn tương đối đầy đủ tại Bảo tàng Lịch sử Việt Nam.

Một trang trong “Thánh chế mệnh danh kim sách” có khắc bài Đế hệ thi.

Bảo tàng Lịch sử quốc gia Việt Nam.