"Văn thư - Lưu trữ thời Nguyễn (1802 - 1945) bài học từ tiền nhân

11:44 PM 02/01/2026

Với 489 văn bản tiêu biểu lựa chọn từ khối Châu bản triều Nguyễn – Di sản tư liệu thế giới của UNESCO, hiện bảo quản tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia I, cuốn sách “Văn thư - Lưu trữ thời Nguyễn (1802-1945)” là nguồn tư liệu tham khảo có giá trị đối với các nhà nghiên cứu và những độc giả quan tâm đến công tác Văn thư, Lưu trữ dưới triều Nguyễn, từ đó có cái nhìn toàn diện đối với những cống hiến tích cực, thành tựu đã đạt được và những mặt hạn chế của triều Nguyễn trong lĩnh vực này.

Cuốn sách dày 674 trang, được biên soạn theo thể loại sách tra cứu, sắp xếp và hệ thống hóa theo trình tự thời gian, mỗi văn bản đều ghi rõ xuất xứ, kí hiệu tra tìm, thời gian, tóm tắt và biên dịch nội dung toàn văn bản.

Nội dung cuốn sách trả lời cho rất nhiều câu hỏi liên quan trực tiếp đến nghiệp vụ của ngành: Văn bản hành chính trên Châu bản triều Nguyễn gồm những loại hình nào? Những cơ quan nào trực tiếp chịu trách nhiệm quản lý công tác Văn thư, Lưu trữ, công văn, giấy tờ? Viên chức hay Thư lại được giao nhiệm vụ chuyên trách các công việc soạn thảo, duyệt và chuyển giao chương sớ ở cơ quan trung ương và địa phương? Quy định về thể thức, nội dung, tiếp nhận và duyệt văn bản như thế nào? Tài liệu lưu trữ do cơ quan nào quản lí và bảo quản ở đâu? Giải pháp thu thập và nộp lưu tài liệu? Cách thức phân loại, sắp xếp và bảo quản tài liệu trong các kho lưu trữ tài liệu, cơ cấu, tổ chức nhân sự chuyên trách soạn thảo, ban hành, chuyển giao và quản lí công văn…

Cuốn sách cũng kể lại câu chuyện về quá trình thiên di và quản lí Châu bản từ sau năm 1945 đến nay và cách thức quản lý công tác Văn thư lưu trữ của các vua triều Nguyễn.

Công tác văn thư triều Nguyễn được tổ chức chặt chẽ qua các cơ quan chuyên trách như Thị thư viện, Nội hàn viện, sau hợp nhất thành Văn thư phòng (thời Gia Long, Minh Mệnh) và Nội các, Hàn lâm viện, Cơ mật viện,…với nhiệm vụ chính là soạn thảo, ban hành văn bản (chiếu, chỉ), quản lý con dấu (ấn tín), chuyển giao, giải quyết văn bản và lưu trữ cẩn thận, đảm bảo tính xác thực, hiệu lực pháp lý và phục vụ việc biên soạn sử sách, thể hiện qua khối lượng Châu bản đồ sộ. Mặc dù đã được quy định rất tỉ mỉ trong các chính sử triều Nguyễn như: Khâm định Đại Nam Hội điển sự lệ, Đại Nam nhất thống chí, Minh Mệnh chính yếu,… nhưng trên thực tế, các tổ chức nhà nước triều Nguyễn ban hành, chuyển giao, theo dõi chương sớ lại có những quy định riêng. Vấn đề này sẽ được giải đáp cụ thể trong phần nội dung, niên đại từ triều Vua Gia Long đến triều Vua Tự Đức (1802-1883) của cuốn sách.

Không chỉ cung cấp nguồn tư liệu chuyên sâu về hoạt động Văn thư, Lưu trữ, cuốn sách “Văn thư - Lưu trữ thời Nguyễn (1802-1945)” còn mang lại nhiều thông tin xác thực và là nguồn sử liệu quý trên các lĩnh vực di sản, văn hóa, xã hội.

Chú thích một số trang trong ấn phẩm “Văn thư – Lưu trữ thời Nguyễn (1802-1945)”